Ауыл туралы 82
Ауыл туралы мақал-мәтелдер: ел бірлігі, еңбек, салт-дәстүр мен ауыл тіршілігінің даналығын жинақтайды.
82
Мақал-мәтел
27.7K
Қаралым
337
Орташа
Сұрыптау:
Бота тайлағымен, ауыл аймағымен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бота өз тайлағымен, ауыл өз аймағымен көркем әрі толық көрінеді. Астарлы…
Қонақ қадірлі болса,
Қазан тез қайнайды.
Қазан тез қайнайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақты сыйлап, құрметтей білетін үйде береке мен жылылық мол болатынын білдіреді. Тура…
Қонақ қой жемей кетпейді,
Сыйлап құтылғанға жетпейді.
Сыйлап құтылғанға жетпейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақ күтудің қазақ үшін үлкен міндет әрі құрмет екенін білдіреді. Тура мағынасында, келген…
Бір көзім қорада, бір көзім молада;
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі жауапкершіліктің көп қырын көрсетеді. Тура мағынасында бір көз қораны, бір…
Егінші мәрт,
Жер жомарт.
Жер жомарт.
Негізгі мағынасы Егінші еңбегімен елге ырыс әкелетін қадірлі адам деген ой айтылады. Мақалдың тура мағынасы — егін…
Бір ауылда бір үй аш болса,
Бір ауыл аш болады.
Бір ауыл аш болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір ауылдағы бір үйдің жағдайы нашарлап, аштыққа ұшыраса, ол бүкіл ауылдың…
Екі жаман ауыл болмас,
Ауыл болса да, қауым болмас.
Ауыл болса да, қауым болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: екі жаман адам бір жерге жиналса, ол жердің аты ауыл болғанымен, нағыз…
Аймақ құты - ақсақал,
Ауыл құты - бәйбіше.
Ауыл құты - бәйбіше.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір аймақтың берекесі мен қадірі ақсақалға байланысты, ал ауылдың ырысы…
Жаңбырлы болса - жердің ырысы,
Жақсы туса - елдің ырысы.
Жақсы туса - елдің ырысы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жаңбыр жауса, жер нәр алып, ылғалға қанығып, егін көктейді; ал жақсы адам…
Берекесіздің ауылы мерекесіз.
Негізгі мағынасы Берекесі жоқ, ынтымағы жоқ ауылда қуаныш та, думан да сирек болады деген сөз. Мұнда тура мағынада…
Қазақ ауылы қарайлас,
Шеру соңы орайлас.
Шеру соңы орайлас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қазақ ауылының өзара жақын, аралас-құралас, бір-біріне сүйеніш болатын тіршілік екенін…
Түсініспесе, төрт түлік жат.
Негізгі мағынасы Түсінісу мен келісім болмаса, ең жақын деген қатынас та суиды, берекесі кетеді. Бұл мақал тура…
Шеткі ауыл көшсе, ортаңғы ауыл шет болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір елді мекеннің шетінде отырған ауыл көшіп кетсе, бұрын ортасында…
Ақсақалды ауыл азбас.
Негізгі мағынасы «Ақсақалды ауыл азбас» деген мақал ауылдың, елдің берекесі сыйлы ақсақалдың сөзіне, ақылына…
Құс топтанса - ұшайын дегені,
Ел топтанса - көшейін дегені.
Ел топтанса - көшейін дегені.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: құстар топтасса, қоныс аударуға, ұшып кетуге дайындалғаны; ал ел-жұрт…
Жақсы мұраптың соңынан су ереді,
Жаман мұраптың соңынан шу ереді.
Жаман мұраптың соңынан шу ереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы басшы, ұйымдастырушы не жөн білетін адам тұрған жерде іс те дұрыс жүретінін білдіреді…
Қазанның қайнағанын қара,
Баланың ойнағанын қара.
Баланың ойнағанын қара.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдегі шынайы жылылық пен берекені сырттан емес, көзге көрінетін әрекеттен тануға…
Көшкен елдің көмеші болса,
Еру елдің ерулігі бар.
Еру елдің ерулігі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көшіп-қонып жүрген ел мен қонып отырған елдің өзіне тән сыбағасы, тұрмыс салты, өзара көмегі…
Асы жоқ үйге ит те кірмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үйде ас-су, дәм болмай, дастарқан жайылмаса, оған ит те жоламайды. Астарлы…
Тай қоссаң, ауылыңмен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тай қоссаң, оны жалғыз өзің емес, ауылың болып бірге қос. Астарлы мағынасы…
Адырында арқар көп,
Адамында дарқан көп.
Адамында дарқан көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туған жердің табиғаты қандай бай, сұлу болса, сол жерде тұратын адамдар да сондай кеңпейіл…
Диқан болсаң, қос өгізің тең болсын,
Шаруа болсаң, қос етегің кең болсын.
Шаруа болсаң, қос етегің кең болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал еңбекке кіріскен адамның ісі үйлесімді, құрал-жабдығы сай, қолы берекелі болсын деген ойды…
Азаматын көр де, ауылын таны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өзінен бұрын оның шыққан ортасын, тәрбиесін, өскен елін танытады. Яғни азаматтың…
Ауылыңа қалың берсең, төменнен бер,
Қызыңа қалың берсең, жоғарыдан бер.
Қызыңа қалың берсең, жоғарыдан бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — мал-жанға, қалың малға келгенде ауылға беретін көмекті де, қызға…
Айға жетпес асыңды,
Ауылдастан аяма.
Ауылдастан аяма.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қолыңдағы асың айға жетпейді, яғни оны ұзаққа сақтап, есептеп отырудың да…
Сыр бойы - нұр бойы.
Негізгі мағынасы «Сыр бойы – нұр бойы» деген мақал Сырдарияның бойын мекендеген жердің құт-берекесін, көркемдігін және…
Төрелі жерге ел тоқтайды,
Төбелі жерге мал тоқтайды.
Төбелі жерге мал тоқтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ел отыратын, қоныс қылар жер тегіс, шұрайлы болса, онда халық тұрақтап…
Түйелі ел - қырға,
Түйесіз ел - Сырға.
Түйесіз ел - Сырға.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — түйесі бар ел қырға көшіп-қонуға, ал түйесі жоқ ел Сыр бойына жақын, суы…
Молалы жерде көл болар,
Көлді жерде ел болар.
Көлді жерде ел болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мол, құнарлы, берекелі жерде тіршілік те көркейетінін білдіреді. Тура мағынасы бойынша, суы…
От алуға келгендей.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір іске немесе бір үйге өте асығыс, қолма-қол, мүлде бөгелмей келген адамды сипаттайды…
Көшкен елдің бұқасын,
Еру елдің тайыншасы қорқытады.
Еру елдің тайыншасы қорқытады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көшіп-қонып жүрген ел мен отырған елдің тұрмыс-тіршілігіне, мінезіне байланысты туған. Тура…
Сусыз жердің шөбі аясыз,
Ұлсыз елдің малы аясыз.
Ұлсыз елдің малы аясыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — суы жоқ жерде шөптің көктемей, күйзеліп өсуі; ал ұл жоқ елде малдың…
Жеткіншектен айырылған,
Жер таянбай тұрмайды.
Жер таянбай тұрмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жас өскін, жеткіншек үзілсе, жердің өзі де таянышсыз қалғандай болады…
Ауылға жақындағанда ит озады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ауылға таяғанда иттің алға жүгіріп, қонаққа үріп не қарсы шығып шығуы…
Жігіттің күйін сұрама,
Жұрттан сауын сауған соң.
Малдың күйін сұрама,
Қонысынан ауған соң.
Жұрттан сауын сауған соң.
Малдың күйін сұрама,
Қонысынан ауған соң.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел-жұртынан, қонысынан айырылған адамның да, малынан ажыраған шаруаның да хәлі ауыр…
Өрісі жуық оттайды,
Ауылы жуық ас ішеді.
Ауылы жуық ас ішеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өрісі жақын мал бірге жайылады, ауылы жақын ел бірге ас ішіп, араласады…
Тозған елді тоған асырайды.
Негізгі мағынасы Тозған елді тоған асырайды деген мақалдың тура мағынасы — су жиналған тоғанның пайдасы көп, ол…
Сайда саны көптің
Қырда жаны көп.
Қырда жаны көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көптің күші мен қадірін айтады. Тура мағынасында сайда да, қырда да адам көп болса, тіршілік…
Бұқтырып қойған көженің,
Қоюы мен суы бар.
Шалғайдағы ауылдың,
Ойыны мен дауы бар.
Қоюы мен суы бар.
Шалғайдағы ауылдың,
Ойыны мен дауы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бұқтырып қойған көженің ішінде қоюы да, суы да болады; яғни ол толық…
Көшпелі елдің қоры болғанша,
Егінші елдің зоры бол.
Егінші елдің зоры бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал еңбек пен маңдай терді жоғары қояды. Тура мағынасында көшіп-қонып күн көрген елдің қоры…
Ең көп оқылған
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада…
Қойшының қызы қой келгенде жүн түтеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз ісіне, тұрмыс-тіршілігіне жақын нәрсеге бейім болатынын білдіреді. Қойшының қызы…
Отбасы - ошақ қасы.
Негізгі мағынасы «Отбасы - ошақ қасы» деген мақалдың тура мағынасы — отбасының жылуы, берекесі мен тұрмысы үйдің ошақ…
Қойшының қызы қой келгенде іс қылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қой бағатын адамның қызы қойдың келуін күтіп, мал шаруасына қатысты іске…
Тоғыз жолдың торабы сайрақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тоғыз жолдың түйіскен жері, яғни көп жол тоғысқан орын. Астарлы мағынасы…
«Ауыл туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі, еңбекке құрметі, ағайын-туысқа жақындығы мен елдік ұстанымын бейнелейтін нақыл сөздер топтамасы. Бұл категорияда ауылдың берекесі, жердің қасиеті, ынтымақ пен ұйымшылдық секілді ұғымдар қысқа да нұсқа оймен жеткізіледі.
Ауыл тақырыбындағы даналық сөздер жас ұрпақты еңбекқорлыққа, қарапайымдыққа, үлкенді сыйлауға, көршімен тату болуға үндейді. Мұндағы мақал-мәтелдер күнделікті өмірден туғандықтан, тәрбиелік мәні жоғары әрі кез келген жағдайда ойды әсерлі жеткізуге көмектеседі.
Ауыл тақырыбындағы даналық сөздер жас ұрпақты еңбекқорлыққа, қарапайымдыққа, үлкенді сыйлауға, көршімен тату болуға үндейді. Мұндағы мақал-мәтелдер күнделікті өмірден туғандықтан, тәрбиелік мәні жоғары әрі кез келген жағдайда ойды әсерлі жеткізуге көмектеседі.