Иті семіз, малы арық - жер азғаны,
Ынтымағы болмаса - ел азғаны.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: иттің семіз, ал малдың арық болуы — жердің тозғанын, шөбінің шүйгін болмай, қорадағы малға береке қонбағанын білдіреді. Астарлы мағынасы: елдің ынтымағы кетсе, халықтың да қадірі кетеді, бірлігі бұзылған жұрт әлсірейді. Яғни жердің құты кетуі қалай малға әсер етсе, ел ішіндегі татулықтың жоғалуы да халықтың болашағына кесірін тигізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «иті семіз, малы арық» деген қарсы қойылған бейне өте әсерлі. Иттің семіздігі — қора-қопсының пайдасын өзге нәрсе көріп, негізгі ырыстың жұтаңдағанын аңғартады. «Жер азғаны» тіркесі — табиғаттың тозуы, құнардың кемуі. Ал «ел азғаны» дегені — адам арасындағы сыйластықтың, ұйымшылдықтың әлсіреуі. Жер мен ел қатар алынуы — табиғат пен қоғамның бір-біріне тәуелді екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті: бір ұжымда адамдар бір-бірімен тіл табыспаса, жұмыс жүрмейді, ортақ мақсатқа жету қиын болады. Мысалы, ауылдағы суармалау жүйесін жөндеу үшін жұрт бірігіп әрекет етпесе, егін де, мал да зиян шегеді. Сондықтан татулық пен ортақ келісім — берекенің негізі.
Yntymaǵy bolmasa - el azǵany.