Төрелі жерге ел тоқтайды,
Төбелі жерге мал тоқтайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ел отыратын, қоныс қылар жер тегіс, шұрайлы болса, онда халық тұрақтап қалады; ал малға қолайлысы — төбелі, қыратты, шөбі мол, суы жақын өңір. Астарлы мағынасы: әр нәрсенің өзіне лайық орны болады, елге де, малға да, тіршілікке де қолайлы жағдай қажет. Сонымен бірге, жақсы жердің қадірі зор, берекелі қоныс жұртты да, шаруаны да ұстап тұрады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «төрелі жер» дегені — төрдей көрікті, жайлы, құтты мекеннің бейнесі. Ол тек әдемі жер емес, халыққа жайлы, ынтымақты орта деген ұғымды да аңғартады. «Төбелі жер» — малға жайлы қырат, өрісі кең, қонысы құнарлы өңір. Яғни, төбе мен төр екі түрлі қажеттілікті танытып тұр: бірі — елге, бірі — малға.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жер таңдау, қоныс салу, шаруашылық жүргізу кезінде айтылады. Мысалы, бір ауыл тұрғындары жаңа үй салатын орынды талқылағанда, суы жақын, жолы ыңғайлы, жері қолайлы мекенді таңдау керегін осы мақалмен түсіндіреді. Бұл — дұрыс орта мен дұрыс қоныстың береке әкелетінін еске салатын сөз.
Tóbeli jerge mal toqtaıdy.