Қонақ қой жемей кетпейді,
Сыйлап құтылғанға жетпейді.
«Қонақ қой жемей кетпейді, Сыйлап құтылғанға жетпейді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақ күтудің қазақ үшін үлкен міндет әрі құрмет екенін білдіреді. Тура мағынасында, келген қонаққа үй иесі ас ұсынып, құрмет көрсетпей жібермейді. Астарлы мағынасы — сыйластық пен қонақжайлық адамның абыройын арттырады, ал келген адамды құр қол қайтару дұрыс емес. Қонақты құрметтеу арқылы адам да, үй де қадірлі болады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қонақ» — жай ғана келген адам емес, ырыс пен берекені, ел ішіндегі сыйды білдіретін образ. «Қой жемей кетпейді» деген тіркес қонаққа міндетті түрде дәм татқызу салтын көрсетеді. Ал «сыйлап құтылғанға жетпейді» дегені — қонақты риза етіп шығарып салғаннан артық жеңілдік те, абырой да жоқ екенін аңғартады. Яғни қонақ күту — ауыр жүк емес, қадірлі дәстүр.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгінде бұл мақал қонақ келгенде ілтипат танытып, қолдан келгенше сый көрсету қажеттігін еске салады. Мысалы, үйге туыс не дос күтпеген жерден келсе, шай беріп, аз болса да ас ұсынып шығарып салу — осы мақалдың мәні. Бұл тек тамақ беру емес, адамға құрмет көрсету мәдениеті.
Syılap qutylǵanǵa jetpeıdi.