Есек тұсаусыз болмас,
Ер дұшпансыз болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өмірде әр нәрсенің өз шегі, өз кедергісі болатынын меңзейді. Есек тұсаусыз жүрсе, бытырап, бақылаусыз кетуі мүмкін; сол сияқты ер адам да дұшпансыз болмайды, өйткені нағыз азаматтың жолы күреспен, сынақпен, қарсы пікірмен қатар жүреді. Астарлы мағынасы — адамды шыңдайтын да, оның шын мінезін танытатын да қарсылас пен қиындық. Дұшпанның болуы ердің әлсіздігін емес, оның ел алдында, өмірде салмақты орын алатынын көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «есек» — қырсық, қимылы шектеусіз, жуас емес мінезді малдың бейнесі; ал «тұсау» — оны тәртіпке келтіретін құрал. «Ер» — намысты, қайратты адам, «дұшпан» — тек жау емес, сонымен бірге бөгет, қарсылас, сынақтың символы. Осы екі образ арқылы халық тәртіп пен ерлік, бақылау мен қайсарлық қатар жүретінін ұқтырған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды қызметте, оқуда, қоғамда кедергі көргенде қолдануға болады. Мысалы, жас маман жаңа жұмысқа кіргенде сын естіп, бәсекеге тап болса, үлкендер: «Уайымдама, ер дұшпансыз болмас» деп жігер береді. Яғни қиындық — адамның өсуіне себеп.
Er dushpansyz bolmas.