Ессізге ерік берсең, еңіретеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылы, сабыры жоқ адамға шексіз ерік берудің зиянын ескертеді. Тура мағынасында, ессіз адамға тоқтау салынбаса, ол өз ісінің шегін білмей, айналасына да, өзіне де кесірін тигізеді. Астарлы мағынасында, мінезі реттелмеген, жауапкершілігі жоқ кісі билік, мүмкіндік не еркіндік алса, оны дұрыс пайдаланбай, көпке зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан ерік те, сенім де оймен берілгені жөн.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ессіз» сөзі — тек ақылсыз адам емес, жүріс-тұрысы шектен шыққан, өзін тежей алмайтын пендені білдіреді. «Ерік беру» — оған мүмкіндік, билік немесе толық бостандық беру. Ал «еңіретеді» деген сөз оның салдары ауыр болатынын, зардап шектіретінін бейнелі түрде көрсетеді. Халық осы бір ғана сөзбен бақылаусыз еркіндіктің қауіпті екенін дәл жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал жауапкершілігі жоқ адамға маңызды істі тапсыра салмау керегін ұқтырады. Мысалы, ұжымда тәртіп сақтай алмайтын қызметкерге құпия құжаттар немесе қаржы басқару сеніп берілсе, ол қателікке ұрындыруы мүмкін. Сондықтан мүмкіндік бергенде адамның ақылы мен мінезі де ескерілуі тиіс.