Қырда қасқыр ұлыса,
Үйдегі иттің бауыры сыздайды.
«Қырда қасқыр ұлыса, Үйдегі иттің бауыры сыздайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қырда қасқыр ұлыса, үйдегі ит мазасызданып, бауыры сыздап, ішкі түйсікпен сезіледі. Астарлы мағынасы — алыстағы қауіптің, ел ішіндегі қатердің немесе бөтен пиғылдың әсері жақын отырғанға да тиеді. Яғни бір жерде жамандық қозғалса, оның жаңғырығы өз үйіңе де жетеді. Адам да сондай: сырттағы дүрбелеңнен бейқам қала алмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «қасқыр» — қауіпті, жау пиғылды, тыныштықты бұзатын күштің бейнесі. Ал «үйдегі ит» — сақ, үйге қорған болатын тіршілік иесі. Оның «бауыры сыздауы» — жай ғана ауырсыну емес, ішкі сезімнің, алаңның белгісі. Бұл образдар арқылы халық қауіптің алыстан білінетінін, сезімтал жан ерте ескертетінін көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал қоғамдағы немесе отбасындағы бір мәселенің бәріне әсер ететінін білдіру үшін қолданылады. Мысалы, бір мекемеде қысқарту туралы әңгіме шықса, қызметкерлердің бәрі алаңдай бастайды, себебі мәселе бір адамға ғана емес, көпшілікке тиеді. Осылайша мақал сақ болуға, сыртқы жағдайды байыппен бағалауға үйретеді.
Úıdegi ıttiń baýyry syzdaıdy.