«Ілгері басқанның иті оттайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мұндағы «оттау» — үру емес, жайылып, қорек тауып жеу деген мағынадағы сөз (мал оттап жүр дегендей). Ал «ілгері басқанның иті» — алға басқан адамның өз иті. Сонда мақалдың тура мағынасы: алға басқан, ілгері жүрген адамның тіпті иті де тояды, өйткені жаңа жерге, жаңа өріске ол бәрінен бұрын жетеді. Астарлы мағынасы — бастамашыл, ерте қимылдаған адамның несібесі де мол, ал оның ырысы айналасындағыларға да тиеді. Мақал енжарлықты емес, алға ұмтылысты дәріптейді: жолды бірінші басқан олжаға да бірінші жетеді, ал артта сүйретілгенге қалғаны ғана бұйырады.
Образдар мен теңеулер
«Ілгері басу» — көште алдыңғы қатарда жүру, жаңа қонысқа бірінші жету, кез келген іске бастамашы болу. Ит — үйдің ең соңғы, ең кіші мүшесі, оның тоқтығы — үй иесі жағдайының белгісі. Иесі алға басса, иті де жаңа өрісте емін-еркін оттайды: бейне әзіл аралас, бірақ ырыстың ілгерілегенге еретінін нақты көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал бастамашыл, ісін алға жылжытқан адамның пайдасы оның отбасына, әріптестеріне, тіпті таныстарына да тиетінін айтуға сай келеді. Мысалы, ауылда бірінші болып шағын цех ашқан жігіттің арқасында көршілері жұмыс тауып, туыстары да кәсіпке араласады. Ілгері басқанның ырысы жалғыз өзімен қалмайды.