Мал, төрт түлік туралы 305
Мал туралы мақал-мәтелдер — төрт түліктің қадірі, берекесі мен шаруаның тәжірибесін танытатын халық даналығы.
305
Мақал-мәтел
100.1K
Қаралым
328
Орташа
Сұрыптау:
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Негізгі мағынасы Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда әр…
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада…
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Негізгі мағынасы Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң…
Бірінші байлық - денсаулық,
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі ең қымбат құндылықтарды ретімен көрсетеді. Бірінші байлық — денсаулық…
Тамыры берген түйеден ,
Тәңір берген тоқты артық.
Тәңір берген тоқты артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуден сыйға не мұраға келген үлкен мал болғанмен, Алланың нәсіп еткен…
Жылқының сүті - шекер, еті - бал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жылқы малының қазақ тұрмысындағы ерекше орнын білдіреді. Тура мағынасында, жылқының сүті де…
Малды теппе, ақты төкпе.
Негізгі мағынасы «Малды теппе, ақты төкпе» — малға да, сүтке де құрметпен қара деген тәрбиелік мәні бар мақал. Тура…
Бір қозы туса, бір түп жусан артық өсер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір қозы дүниеге келсе, соған азық болар жусан да көбейеді деген ойды…
Бір түлікке бай болғанша,
Әр түлікке сай бол.
Әр түлікке сай бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір ғана мал түріне түгел бай болып, соған ғана сүйеніп қалма, әр…
Қайтқан малдың қайыры бар.
Негізгі мағынасы Қайтқан малдың қайыры бар деген мақалдың тура мағынасы — жоғалған не алыстаған малдың қайта оралуы…
Нанның негізі - дән.
Негізгі мағынасы Бұл мақал нанның қалай пайда болатынын ғана емес, кез келген үлкен игіліктің кішкентай, бірақ маңызды…
Қойшының қызы қой келгенде іс қылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қой бағатын адамның қызы қойдың келуін күтіп, мал шаруасына қатысты іске…
Жер қазына,
Су - алтын,
Мал - байлық.
Су - алтын,
Мал - байлық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жер мен судың, малдың адам өміріндегі ең үлкен құндылық екенін білдіреді. Тура мағынасында…
Құлаққа ұрған танадай.
Негізгі мағынасы Құлаққа ұрған танадай деген тіркес мүлде қозғалыссыз, селт етпей тұрған күйді білдіреді. Тура…
Мал құлағы - саңырау.
Негізгі мағынасы «Мал құлағы - саңырау» деген мақалдың тура мағынасы: малдың еститін құлағы болса да, оның адамша…
Тарта жесең, тай қалар,
Қоя жесең, қой қалар,
Қоймай жесең, не қалар?
Қоя жесең, қой қалар,
Қоймай жесең, не қалар?
Негізгі мағынасы Бұл мақал тамақты да, дәулетті де орнымен, үнемдеп пайдалану керек екенін ескертеді. Тура мағынасында…
Өлкенің көркі мал болар,
Өзеннің көркі тал болар.
Өзеннің көркі тал болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жердің сәні малға, ал өзеннің сәні жағасындағы талға байланысты. Астарлы…
Жылқы - малдың патшасы,
Түйе - малдың қасқасы.
Түйе - малдың қасқасы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қазақ тұрмысында жылқы мен түйенің ерекше орнын көрсетеді. Тура мағынасында жылқы да, түйе…
Мал ашуы - жан ашуы.
Негізгі мағынасы «Мал ашуы - жан ашуы» деген мақалдың тура мағынасы — малдың ашығуы адамға ауыр тиеді, өйткені мал…
Серке еті - ем, ешкі еті - жел.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ешкі етінің құнарын, жеңіл сіңетін қасиетін мадақтайды. Тура мағынасында серкенің еті де…
Мал - баланың шашуы.
Негізгі мағынасы «Мал - баланың шашуы» деген мақалдың тура мағынасы — бала дүниеге келгенде немесе қуанышты сәтте мал…
Түйе- байлық,
Қой - мырзалық,
Жылқы - сәндік,
Ешкі - жеңілдік ,
Сиыр - ақтық,
Шаруаның бәрі бес,
Диқаншылық оған ес.
Қой - мырзалық,
Жылқы - сәндік,
Ешкі - жеңілдік ,
Сиыр - ақтық,
Шаруаның бәрі бес,
Диқаншылық оған ес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда төрт түліктің әрқайсысы шаруашылықтағы өз орнымен бағаланады. Түйе — көшпелі тіршіліктегі…
Көкек айы - көк ішек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көктемнің соңына қарай, көк шығып, жер беті жасылдана бастаған шақты білдіреді. Тура…
Жаман қойшы жайлауын бір күн жейді,
Жақсы қойшы жайлауын мың күн жейді.
Жақсы қойшы жайлауын мың күн жейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қойды дұрыс бағатын шопан жайлаудың шөбін ретсіз таптамай, ұзақ уақытқа…
Мал өсірсең, қой өсір,
Өнімі оның көл-көсір.
Өнімі оның көл-көсір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мал шаруашылығында қой өсірудің пайдасы мол екенін айтады. Тура мағынасында, қой баққан адам…
Мал иесіне тартады.
Негізгі мағынасы «Мал иесіне тартады» деген мақалдың тура мағынасы — малдың мінезі, күтімі, күйі көбіне иесіне…
Қой егіз тапса,
Шөптің басы айыр шығады.
Шөптің басы айыр шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қой егіз туса, одан да көп жем-шөп керек болады, сондықтан шөптің басы…
Ат қадірін білмесең,
Жаяушылық берсін жазаңды.
Ас қадірін білмесең,
Ашаршылық берсін жазаңды.
Жаяушылық берсін жазаңды.
Ас қадірін білмесең,
Ашаршылық берсін жазаңды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ат пен ас сияқты өмірлік маңызды екі құндылықтың қадірін білуді үйретеді. Тура мағынасында…
Мал баққанға бітеді.
Негізгі мағынасы «Мал баққанға бітеді» деген мақал еңбектің қадірін айтады. Тура мағынасында, малды күтіп-бағып…
Атың жаман болса, қарың кетер,
Балаң жаман болса, арың кетер.
Балаң жаман болса, арың кетер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай екі бөлек нәрсені салыстырғанмен, екеуінің де адам өміріндегі орны зор екенін…
Сиырдың сүті тілінде.
Негізгі мағынасы «Сиырдың сүті тілінде» деген мақал малдың берекесі оның күтіміне, әсіресе жем-шөбін дұрыс беріп…
Түйе - дала кемесі.
Негізгі мағынасы «Түйе - дала кемесі» деген мақалдың тура мағынасы — түйе шөлейт пен кең далада жүк тасуға, ұзақ жол…
Сәуірдегі жауын -
сауып тұрған сауын.
сауып тұрған сауын.
Негізгі мағынасы Сәуір айындағы жаңбырдың орны бөлек: ол көктемгі жерге нәр беріп, шөптің шүйгін шығуына, малдың жақсы…
Түйе атасы - нар,
Ағаш атасы - шынар.
Ағаш атасы - шынар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр заттың, әр нәрсенің өзіне лайық ең биік, ең мықты, ең көрнекті түрі болатынын білдіреді…
Түйе майы - түгел май,
Шұбатын кертіп іш.
Шұбатын кертіп іш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал түйенің сүтінен ұйытылған шұбаттың да, одан алынатын майдың да қадірі зор екенін білдіреді…
Ит төлеуі - бір күшік.
Негізгі мағынасы «Ит төлеуі - бір күшік» деген мақал әр еңбектің, әр істің өз өтеуі болатынын білдіреді. Тура…
Ешкінің пірі - Сексек ата.
Негізгі мағынасы «Ешкінің пірі - Сексек ата» деген мақал төрт түлікке қатысты көне нанымнан туған. Тура мағынасында…
Қой еті - құрыш, жылқы еті - бұрыш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мал етінің қасиетін салыстырып айтады: қой еті — қуатты, нәрлі, тойымды ас, ал жылқы еті…
Мал басқа , қына тасқа бітеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — малдың басы көбейіп, қына тасқа біткендей, тіршілікке қолайлы ортада ғана…
Қой сүті - қорғасын.
Негізгі мағынасы Қой сүті өте құнарлы, майлы, шипалы болады деген тура мағынасы бар. Астарлы мағынасы — пайдасы мол…
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Негізгі мағынасы Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда әр…
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада…
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Негізгі мағынасы Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң…
Бірінші байлық - денсаулық,
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі ең қымбат құндылықтарды ретімен көрсетеді. Бірінші байлық — денсаулық…
Тамыры берген түйеден ,
Тәңір берген тоқты артық.
Тәңір берген тоқты артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуден сыйға не мұраға келген үлкен мал болғанмен, Алланың нәсіп еткен…
«Мал туралы» мақал-мәтелдер қазақтың көшпелі тұрмысынан, төрт түлікке сүйенген шаруашылығынан туған. Бұл санатта жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі жайлы нақыл сөздер арқылы малдың берекесі, ырысы, несібесі, сондай-ақ оны бағып-күту мен еңбектің маңызы суреттеледі.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.