Мал, төрт түлік туралы 304
Мал туралы мақал-мәтелдер — төрт түліктің қадірі, берекесі мен шаруаның тәжірибесін танытатын халық даналығы.
304
Мақал-мәтел
103K
Қаралым
338
Орташа
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Негізгі мағынасы Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда әр…
Бірінші байлық - денсаулық,
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі ең қымбат құндылықтарды ретімен көрсетеді. Бірінші байлық — денсаулық…
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада…
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Негізгі мағынасы Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң…
Тамыры берген түйеден ,
Тәңір берген тоқты артық.
Тәңір берген тоқты артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуден сыйға не мұраға келген үлкен мал болғанмен, Алланың нәсіп еткен…
Сұрыптау:
Ағадағы мал - аспандағы мал,
Інідегі мал - індегі мал,
Баладағы мал - даладағы мал.
Інідегі мал - індегі мал,
Баладағы мал - даладағы мал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстар арасындағы мал-мүлікке, дәулетке сеніп кетпей, оның тұрақсыз болатынын ескертеді…
Адам зоры - тоғын,
Жылқының зоры - соғым.
Жылқының зоры - соғым.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мен малдың ең қажетті, ең қадірлі тұсын салыстырады. «Адам зоры — тоғын» дегені — адам…
Ажарлы мал базарлы.
Негізгі мағынасы «Ажарлы мал базарлы» деген мақал малдың көркі, күтімі жақсы болса, оның өтімі де жақсы болады дегенді…
Аз қойда айран бар да, өре жоқ.
Негізгі мағынасы Аз қой ұстаған адамның қолында айран сияқты күнделікті пайда болғанымен, оны сақтап, өңдеп, қорғап…
Айғырды неден салсаң,
Атты содан аларсың.
Атты содан аларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — айғырды қандай тұқымнан, қандай текке салсаң, одан туған ат та соның…
Күнде бір мақал
«Мал, төрт түлік туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Ақсақ малдың ақырын бақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақсаңдаған малды қатты жүргізбей, жайлап бағып-қағу керек деген сөз…
Ақ түйелі алтаудың арманы жоқ.
Негізгі мағынасы «Ақ түйелі алтаудың арманы жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — алты ақ түйесі бар адамның тұрмысы өте…
Алалы жылқы, ақтылы қой.
Негізгі мағынасы Бұл мақал малдың көптігін, үй ішінің ырыс-берекесін білдіреді. Тура мағынада алалы жылқысы мен ақтылы…
Алысқа қой барады,
Ұзатылған қыз барады.
Ұзатылған қыз барады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал алысқа кететін екі нәрсені — қойды және ұзатылған қызды — қатар қойып, екеуінің де елден…
Арпасыз дорбаны ат иіскемейді.
Негізгі мағынасы Арпа — аттың жемі, ал дорба — сол жем салынатын орын. «Арпасыз дорбаны ат иіскемейді» дегені тура…
Аруана - бір үйдің көлігі,
Бір үйдің көжесі.
Бір үйдің көжесі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал аруананың, яғни нар түйенің, бір шаңыраққа өте қадірлі, көп пайдасы тиетін мал екенін…
Арық қойда төстік жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: арық, жүдеу қойдың денесінде ет те, майлы төстік те болмайды. Астарлы…
Ас қадірін білмесең,
Ашаршылықта білерсің.
Ат қадірін білмесең,
Жаяуқалғанда білерсің.
Ашаршылықта білерсің.
Ат қадірін білмесең,
Жаяуқалғанда білерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдегі бағалы нәрсенің қадірін бар кезде білу керегін айтады. Ас адамның тіршілігіне керек…
Ата-анадан жар жақын,
Туысқаннан мал жақын.
Туысқаннан мал жақын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ең алдымен өмірлік серік болып қосылған жардың орны ерекше екенін білдіреді. Тура…
Атан бол, бура бол, інгенімді қайыт.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: түйеге қатысты сөз. «Атан», «бура», «інген» — түлік атаулары, ал «қайыт»…
Ат биеден, атан түйеден.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жылқының тұқымы бие арқылы, ал түйенің тұқымы інген, яғни ұрғашы мал…
Атдорба түбін иіскемей ат тоймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аттың жем салынған дорбасының түбіне дейін иіскеп, ішіндегі дәннің бәрін…
Ат қадірін білмесең,
Жаяушылық берсін жазаңды.
Ас қадірін білмесең,
Ашаршылық берсін жазаңды.
Жаяушылық берсін жазаңды.
Ас қадірін білмесең,
Ашаршылық берсін жазаңды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ат пен ас сияқты өмірлік маңызды екі құндылықтың қадірін білуді үйретеді. Тура мағынасында…
Аттың атағы, түйенің табаны үлкен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда, аттың даңқы зор, түйенің табаны да үлкен деген тура мағына береді…
Аты бардың тынысы бар,
Асы бардың ырысы бар.
Асы бардың ырысы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аты, малы бар адамның тынысы кең, өмірі жеңіл деген ойды білдіреді. Асты…
Атың жаман болса, қарың кетер,
Балаң жаман болса, арың кетер.
Балаң жаман болса, арың кетер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай екі бөлек нәрсені салыстырғанмен, екеуінің де адам өміріндегі орны зор екенін…
Аты, тоны бар кісіде,
Әзіретәлінің күші бар.
Әзіретәлінің күші бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аты бар, тоны бар кісі сырт көзге сәнді, жинақы, ықпалды көрінеді. Астарлы…
Ауыл көркі - тал,
Дала көркі - мал.
Дала көркі - мал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауылдың сәні мен тіршілігі табиғи ортаға және шаруашылыққа байланысты екенін білдіреді. Тура…
Әулие сандықты көтеретін - түйе.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ауыр жүк артылған сандықты көтеріп, алысқа алып жүретін түлік түйе екені…
Баға білмеген мал әлек,
Бағымы кеткен ел әлек.
Бағымы кеткен ел әлек.
Негізгі мағынасы Баға білмеген мал әлек, бағымын білмеген ел әлек деген ой айтылады. Тура мағынасында: малдың күтімін…
Байда - сәурік, жарлыда - байтал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бай адамның асау да күшті, мінезді сәурік айғыры болады, ал жарлының…
Бақпасаң, мал кетеді,
Күтпесең, қатын кетеді.
Күтпесең, қатын кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үйдегі малды да, отбасындағы әйелді де өз жағдайында күтіп-баптамасаң, қадірі кетіп…
Бақырауық болса да, түйенің бары игі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: түйе бақырап, даусы қатты шықса да, оның өзі бар болса — пайдасы мол…
Бақырауық болса да,
Түйенің нары жақсы.
Түйенің нары жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бақырап, даурығып көрінгенімен, түйенің жүйрік те, күшті де, жүк көтере…
Бақырауық демесең,
Бағалы түлік - түйе ғой.
Жаман да болса, өз ұлың,
Өз малыңа ие ғой.
Бағалы түлік - түйе ғой.
Жаман да болса, өз ұлың,
Өз малыңа ие ғой.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өзінікін жатсынбай, қадірлей білуі керек екенін айтады. Түйе – қазақ үшін бағалы…
Бала - жаның, мал - иманың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баланың ата-ана үшін қаншалықты қымбат екенін білдіреді. Тура мағынасында қарасақ, бала…
Бала таппаған қатыннан
Лақтаған ешкі артық.
Лақтаған ешкі артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бала көтермеген әйелден лақтаған ешкі артық деген ой. Астарлы мағынасы…
Балықшының үйіне барсаң, қарма жерсің,
Егіншінің үйіне барсаң, жарма жерсің.
Егіншінің үйіне барсаң, жарма жерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр адамның өз кәсібіне сай ырысы, тірлігі және дайындаған несібесі болатынын білдіреді…
Бие кәрі, құлын жас,
Келер жылы қолың бос.
Келер жылы қолың бос.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бие қартайса да, құлын әлі жас, сондықтан оның толықтай пайдасын бірден…
Бие кіндігінен өседі.
Негізгі мағынасы «Бие кіндігінен өседі» деген мақал жылқының тегі мен тұқымының аса маңызды екенін білдіреді. Тура…
Бие көп болса, құлын көп.
Негізгі мағынасы Бие көп болса, құлын көп деген мақалдың тура мағынасы — егер үйірде бие саны мол болса, одан туатын…
Бір аяқ қымыздың екі аяқ желі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір аяқ қымызды ішуге болғанымен, оған жету үшін екі аяқтай жүріп еңбек…
Бір бие үйдікі, екі бие елдікі.
Негізгі мағынасы «Бір бие үйдікі, екі бие елдікі» деген мақал малдың, әсіресе жылқының, пайдасы жеке үй шеңберінде ғана…
Бірінші байлық - денсаулық,
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі ең қымбат құндылықтарды ретімен көрсетеді. Бірінші байлық — денсаулық…
Бір көзім қорада, бір көзім молада;
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі жауапкершіліктің көп қырын көрсетеді. Тура мағынасында бір көз қораны, бір…
«Мал туралы» мақал-мәтелдер қазақтың көшпелі тұрмысынан, төрт түлікке сүйенген шаруашылығынан туған. Бұл санатта жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі жайлы нақыл сөздер арқылы малдың берекесі, ырысы, несібесі, сондай-ақ оны бағып-күту мен еңбектің маңызы суреттеледі.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.