«Ажарлы мал базарлы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ажарлы, яғни сырты көрікті, қоңды, жүні жылтыр мал базарда тез өтеді, жақсы бағаға сатылады. Мақал малды күтіп-баптап өсірудің нәтижесі базарда көрінетінін айтады. Кеңірек мағынада — кез келген еңбектің, тауардың ажары, ұқыпты ұсынылуы оның бағасын көтереді. Сырты күтімді нәрсе көзге бірден түседі, алушы да сонымен оңай келіседі.
Образдар мен теңеулер
«Ажар» — көрік, сырт келбет. Малдың ажары оның қоңынан, жүнінің жылтырынан, көзінің жайнап тұрғанынан көрінеді; бұл жақсы күтімнің, тойымды жайылымның белгісі. «Базарлы» — базарда өтімді, сұранысқа ие деген мағынада. Мақал үш сөзден тұрып, «ажарлы» мен «базарлы» ұйқасы арқылы себеп пен нәтижені бір-біріне байлап тұр. Мал бағатын халық үшін бұл бейне әбден таныс.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды малын базарға апарар алдында тазалап, баптап жатқан шаруалар арасында, сондай-ақ кез келген тауарды, жұмысты әдемі ұсынудың пайдасы туралы айтқанда қолданады. Мысалы: «Тортыңды әдемі қорапқа салсаң, тез өтеді — ажарлы мал базарлы». Кейде адамның сыртқы келбетіне қатысты әзілмен де айтылады, бірақ адамды тек сыртына қарап бағалау үшін айту орынсыз.
Қолданылу жағдаяттары
— Күзгі мал базарына апарар алдында тайыншаны тазалап, қылын тарап жатқан ұлына әкесі: «Ажарлы мал базарлы, баптасаң, бағасы да басқа», — деді.
— Базарда өз қолымен тоқыған шұлықтарды үйіп қойған әжеге көршісі оларды түрлеп іліп беріп: «Ажарлы мал базарлы, апа», — деді.