Мал, төрт түлік туралы 306
Мал туралы мақал-мәтелдер — төрт түліктің қадірі, берекесі мен шаруаның тәжірибесін танытатын халық даналығы.
306
Мақал-мәтел
73.2K
Қаралым
239
Орташа
Сұрыптау:
Қой бақтым -қоңырау тақтым.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қой баққан адам мойнына қоңырау тағып, малды бағуда сақтық пен бақылау...
Қызығын көрмеген малдан не пайда,
Сыйласып жүрмеген жаннан не пайда?
Сыйласып жүрмеген жаннан не пайда?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қызығын, берекесін көрмеген малдың пайдасы жоқ деген сөз. Астарлы мағы...
Қас татының жаманы.
Қаракеш болар сипаңдап.
Қалбағайы түйені,
Жүк көтермес қалтаңдап.
Аруанадан туған нар,
Жүк көтерер талтаңдап.
Қаракеш болар сипаңдап.
Қалбағайы түйені,
Жүк көтермес қалтаңдап.
Аруанадан туған нар,
Жүк көтерер талтаңдап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы мен жаманды салыстырып, шын мықтыны сыртқы көрінісіне қарап емес, ісіне қарап тану...
Мал барда шығын бар.
**Негізгі мағынасы** «Мал барда шығын бар» деген мақалдың тура мағынасы — малың көп болса, оны бағу, азықтандыру, емдеу...
Ақсақ малдың ақырын бақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақсаңдаған малды қатты жүргізбей, жайлап бағып-қағу керек деген сөз. А...
Шабысы жоқ төбелден,
Терісі кең жабы артық.
Терісі кең жабы артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік те шапшаң емес, шаба алмайтын төбелден гөрі, тұрмысқа төзімді, ж...
Жазғы етте жасық жоқ,
Қымыз аста қасық жоқ.
Қымыз аста қасық жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаздың берекелі, мол мезгіл екенін меңзейді. Жазда ет те, қымыз да көп болады, сондықтан...
Мал баққа өспейді, бапқа өседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал малдың өздігінен іріленіп, көбейіп кетпейтінін айтады. Яғни мал өсіру үшін тек бар болу ж...
Бір көзім қорада, бір көзім молада;
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Бір көзім балада, бір көзім далада.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өміріндегі жауапкершіліктің көп қырын көрсетеді. Тура мағынасында бір көз қораны, бі...
Малы бардың назы бар.
**Негізгі мағынасы** «Малы бардың назы бар» деген мақалдың тура мағынасы — малы, дәулеті бар адамның өз қалауы, еркеліг...
Ешкі орнына лақ ал,
Лақ ал да, тына қал.
Лақ ал да, тына қал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкі бермесе, оның орнына лақ ал, содан кейін дау-дамай, талап-талас т...
Малды жерден сұра,
Не аққан терден сұра.
Не аққан терден сұра.
**Негізгі мағынасы** Мақалдың тура мағынасы: малдың, ырыс-несібенің, байлықтың өзі жерден өсіп-өнбейді, оған адам еңбег...
Өсер малда өлім жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Өсер малда өлім жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — өсіп-өнетін, көбейетін малда шығын болса да, о...
Жығылсаң:
сиыр мүйізін төсейді,
қой тұяғын төсейді,
жылқы жалын төсейді,
түйе шудасын төсейді.
сиыр мүйізін төсейді,
қой тұяғын төсейді,
жылқы жалын төсейді,
түйе шудасын төсейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жығылған адамға әр мал өзіне тән «төсек» ұсынады: сиыр мүйізін, қой тұ...
Жер көңді жақсы көреді,
Ат жемді жақсы көреді.
Ат жемді жақсы көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жерге көң төгілсе, ол құнарланып, өнім беруге бейім болады; ал атқа же...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
Жылқының сүті - шекер, еті - бал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқы малының қазақ тұрмысындағы ерекше орнын білдіреді. Тура мағынасында, жылқының сүті...
Бірінші байлық - денсаулық,
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өміріндегі ең қымбат құндылықтарды ретімен көрсетеді. Бірінші байлық — денсаулық, өй...
«Мал туралы» мақал-мәтелдер қазақтың көшпелі тұрмысынан, төрт түлікке сүйенген шаруашылығынан туған. Бұл санатта жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі жайлы нақыл сөздер арқылы малдың берекесі, ырысы, несібесі, сондай-ақ оны бағып-күту мен еңбектің маңызы суреттеледі.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.