Мал, төрт түлік туралы 305
Мал туралы мақал-мәтелдер — төрт түліктің қадірі, берекесі мен шаруаның тәжірибесін танытатын халық даналығы.
305
Мақал-мәтел
100.1K
Қаралым
328
Орташа
Сұрыптау:
Малдының беті жарық,
Малсыздың беті шарық.
Малсыздың беті шарық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: малы бар адамның жүзі жарық, яғни тұрмысы түзулі, көңілі орнықты деген…
Бота ойнақтаса- молшылық,
Тайлақ ойнақтаса - тоқшылық,
Кәрі түйе ойнақтаса - жоқшылық.
Тайлақ ойнақтаса - тоқшылық,
Кәрі түйе ойнақтаса - жоқшылық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал малдың мінез-құлқы арқылы ел тұрмысының жай-күйін аңғартады. Бота мен тайлақтың еркін ойнауы…
Жылқының пірі - Қамбар ата.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жылқы малының киесі мен қадірін білдіреді. Тура мағынасында, қазақ танымында жылқының…
Түйе - түлік төресі.
Негізгі мағынасы «Түйе - түлік төресі» деген мақал түйенің төрт түліктің ішінде ерекше орны барын білдіреді. Тура…
Қойдың пірі - Шопан ата.
Негізгі мағынасы Қойдың пірі — Шопан ата деген мақал қой шаруашылығын қазақтың киелі кәсіптерінің бірі деп танытады…
Май - әулие,
Майсыз жарылқайтын қай әулие?
Майсыз жарылқайтын қай әулие?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — майдың асқа да, тіршілікке де өте пайдалы, қажет нәрсе екенін айту…
Жақсы ат - жанға серік,
Жақсы ит - малға серік.
Жақсы ит - малға серік.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы ат адамға жолда сенімді көлік, ал жақсы ит малды күзететін қорған…
Бала - жаның, мал - иманың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баланың ата-ана үшін қаншалықты қымбат екенін білдіреді. Тура мағынасында қарасақ, бала…
Мал жақсысы - сиыр.
Негізгі мағынасы «Мал жақсысы - сиыр» деген мақал сиырдың қазақ тұрмысындағы аса пайдалы түлік екенін білдіреді. Тура…
Түйе - түлік басы.
Негізгі мағынасы «Түйе - түлік басы» деген мақал түйенің төрт түліктің ішіндегі ең ірісі, ең төзімдісі әрі ең қадірлісі…
Ағадағы мал - аспандағы мал,
Інідегі мал - індегі мал,
Баладағы мал - даладағы мал.
Інідегі мал - індегі мал,
Баладағы мал - даладағы мал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстар арасындағы мал-мүлікке, дәулетке сеніп кетпей, оның тұрақсыз болатынын ескертеді…
Сиыр алсаң, танып ал,
Танымасаң, тарғыл ал.
Танымасаң, тарғыл ал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мал алуда асығыс шешім қабылдама, алдымен жақсылап танып, тексер дегенді білдіреді. Тура…
Малды жақсы баққаның,
Өзіңе абырой тапқаның.
Малды жаман баққаның,
Келген бақты қаққаның.
Өзіңе абырой тапқаның.
Малды жаман баққаның,
Келген бақты қаққаның.
Негізгі мағынасы Бұл мақал малды дұрыс күтіп-бағу адамның өз абыройын өсіретінін айтады. Малға ұқыппен қараған жан…
Ит - ырыс.
Негізгі мағынасы «Ит - ырыс» деген мақалдың тура мағынасы — иттің үйде болуы, оның қарау, үріп белгі беру, күзету…
Қыс шілдеде жілік жүгірер,
Жаз шілдеде күлік жүгірер.
Жаз шілдеде күлік жүгірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жыл мезгіліне қарай тіршілік ырғағы өзгеретінін білдіреді. Тура мағынада, қыста малдың…
Ауыл көркі - тал,
Дала көркі - мал.
Дала көркі - мал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауылдың сәні мен тіршілігі табиғи ортаға және шаруашылыққа байланысты екенін білдіреді. Тура…
Жағасы - жайлау, төсі - қыстау.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жайлы, кең, қонысқа қолайлы жерді сипаттайды. Тура мағынасында өзен-көл жағасы, белі…
Бір аяқ қымыздың екі аяқ желі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір аяқ қымызды ішуге болғанымен, оған жету үшін екі аяқтай жүріп еңбек…
Түйе сойсаң, сорпа май,
Жылқы сойсаң, етке май.
Жылқы сойсаң, етке май.
Негізгі мағынасы Бұл мақал малдың әрқайсысының өз қасиеті бар екенін көрсетеді. Түйе сойсаң, оның сорпасы майлы, нәрлі…
Алысқа қой барады,
Ұзатылған қыз барады.
Ұзатылған қыз барады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал алысқа кететін екі нәрсені — қойды және ұзатылған қызды — қатар қойып, екеуінің де елден…
Аз қойда айран бар да, өре жоқ.
Негізгі мағынасы Аз қой ұстаған адамның қолында айран сияқты күнделікті пайда болғанымен, оны сақтап, өңдеп, қорғап…
Малды бақсаң, қойды бақ,
Май кетпейді шарадан.
Ит асырасаң сырттаннан,
Қой бермейді қорадан.
Май кетпейді шарадан.
Ит асырасаң сырттаннан,
Қой бермейді қорадан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үйдегі немесе шаруашылықтағы әр істің өз реті, өз жауапкершілігі бар екенін аңғартады. Малды…
Мал аяған аттан құр,
Төл аяған ақтан құр.
Төл аяған ақтан құр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: малды күтпей, аяп-жартылай бағаласаң, одан жақсы ат шықпайды; төлді аяп…
Мал - баласы, жер - анасы.
Негізгі мағынасы «Мал - баласы, жер - анасы» деген мақал қазақтың мал шаруашылығына сүйенген өмір салтын танытады…
Малдан боғы бөтен.
Негізгі мағынасы «Малдан боғы бөтен» деген мақалдың тура мағынасы — малдың тезегі басқа жанның тезегінен өзгеше, өзіне…
Ұшқан құс , жүгірген аң - бәрі тамақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — табиғаттағы ұшқан құс та, жүгірген аң да адамның қорегіне жарайды деген…
Аруана - бір үйдің көлігі,
Бір үйдің көжесі.
Бір үйдің көжесі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал аруананың, яғни нар түйенің, бір шаңыраққа өте қадірлі, көп пайдасы тиетін мал екенін…
Ата-анадан жар жақын,
Туысқаннан мал жақын.
Туысқаннан мал жақын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ең алдымен өмірлік серік болып қосылған жардың орны ерекше екенін білдіреді. Тура…
Құсы жоққа тұрымтай сұңқармен тең,
Аты жоққа қотыр тай тұлпармен тең.
Аты жоққа қотыр тай тұлпармен тең.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: құсы жоқ адамға тұрымтайдың өзі сұңқардай көрінеді, аты жоқ адамға қотыр…
Малды тапқанға бақтыр,
Отты шапқанға жақтыр.
Отты шапқанға жақтыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: малды тапқан адам ғана оны бағып-қағады, отты шапқан адам ғана жағады…
Ешкі сойып жесең, бір күндік,
Сауып ішсең, мың күндік.
Сауып ішсең, мың күндік.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ешкіні бір рет сойып жесең, одан алған пайдаң бір-ақ күнге жетеді; ал…
Түйелі бай - киелі бай.
Негізгі мағынасы «Түйелі бай - киелі бай» деген мақал түйесі бар адамның тұрмысы берекелі, шаруасы орнықты деген ойды…
Қой анасы - оннан,
Жылқы анасы - бестен.
Жылқы анасы - бестен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал малдың өсімін, ұрғашы малдың құндылығын және шаруашылықтағы ұқыптылықты білдіреді. Қойдың…
Аты бардың тынысы бар,
Асы бардың ырысы бар.
Асы бардың ырысы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аты, малы бар адамның тынысы кең, өмірі жеңіл деген ойды білдіреді. Асты…
Сиыр бақтым - сидаң қақтым.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мал соңында жүріп, көп еңбекпен күн көргенін білдіреді. Тура мағынасында сиыр бағып…
Түйенің бурасы жақсы.
Сөздің турасы жақсы.
Сөздің турасы жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі нәрсенің де ең дұрыс, ең сапалы түрі жақсы екенін айтады. Түйенің бурасы — түйе…
Күн күркіресе, жер иір,
Жер иісе, мал иір.
Жер иісе, мал иір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғат құбылысы мен тіршілік байланысын астастырып түсіндіреді. Күн күркірегенде жердің…
Жазғы етте жасық жоқ,
Қымыз аста қасық жоқ.
Қымыз аста қасық жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаздың берекелі, мол мезгіл екенін меңзейді. Жазда ет те, қымыз да көп болады, сондықтан ас…
Мал жисаң қонысың ,
Ас жисаң ,ыдысын тап.
Ас жисаң ,ыдысын тап.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің өз орны, өз қажеті болатынын айтады. Мал жиған адамға қоныс, жайылым, қора…
Көтерем деп түйеден безбе,
Салтанатың емес пе?
Тебеген деп биеден безбе,
Қос қанатың емес пе?
Салтанатың емес пе?
Тебеген деп биеден безбе,
Қос қанатың емес пе?
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға пайдасы бар, бірақ мінезі ауыр не күтімі қиын нәрседен бірден бас тартпауды үйретеді…
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Негізгі мағынасы Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда әр…
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада…
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Негізгі мағынасы Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң…
Бірінші байлық - денсаулық,
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі ең қымбат құндылықтарды ретімен көрсетеді. Бірінші байлық — денсаулық…
Тамыры берген түйеден ,
Тәңір берген тоқты артық.
Тәңір берген тоқты артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуден сыйға не мұраға келген үлкен мал болғанмен, Алланың нәсіп еткен…
«Мал туралы» мақал-мәтелдер қазақтың көшпелі тұрмысынан, төрт түлікке сүйенген шаруашылығынан туған. Бұл санатта жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі жайлы нақыл сөздер арқылы малдың берекесі, ырысы, несібесі, сондай-ақ оны бағып-күту мен еңбектің маңызы суреттеледі.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.