Байда - сәурік, жарлыда - байтал.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бай адамның асау да күшті, мінезді сәурік айғыры болады, ал жарлының қолындағысы көбіне жуас, қарапайым байтал ғана. Астарлы мағынасы — адамның тұрмыс деңгейі оның тіршілігіндегі мүмкіндігін көрсетеді: дәулетті кісі таңдаулы, қымбат, сәнді дүниеге ие болса, кедей адам қолындағысына ғана қанағат етеді. Мұнда байлық пен жоқшылықтың айырмасы, өмірдегі теңсіздік айқын бейнеленген.
Образдар мен теңеулер
Сәурік — күш, сән, өктемдік, таңдаулылықтың бейнесі. Ол байдың кең мүмкіндігін, еркін таңдауын аңғартады. Байтал — қарапайым, жуас, бағуға жеңіл мал; ол жарлының тар мүмкіндігін, тұрмыс қиындығын білдіреді. Екі түліктің салыстырылуы арқылы халық бай мен кедейдің күнкөріс айырмасын өте ықшам әрі әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адам жағдайының әркелкі екенін, әркімнің шамасына қарай тіршілік ететінін білдіру үшін қолданылады. Мысалы, біреудің қымбат көлік мініп, біреудің ескі көлікпен жүргенін көргенде, «байда — сәурік, жарлыда — байтал» деп айтуға болады. Бірақ мұнда менсінбеу емес, өмір шындығын байқау басым.