Жаз мезгілі туралы 42
Жаз мезгілі туралы қазақ мақал-мәтелдері табиғат, еңбек, береке мен көңіл күйді қысқа да нұсқа жеткізеді.
42
Мақал-мәтел
14.4K
Қаралым
343
Орташа
Ең көп оқылған
Жаздың бір күні
қыстың мың күніне татыр.
қыстың мың күніне татыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаз мезгіліндегі бір күннің қадірі қыстағы ұзақ уақытқа татитынын білдіреді. Тура мағынасы…
Қыстың қамын жаз ойла,
Жаздың қамын қыс ойла.
Жаздың қамын қыс ойла.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды алдын ала ойлануға, ертеңгі күнге дайын болуға шақырады. Тура мағынасы — қыста қажет…
Дегелек келсе, жаз болар,
Бала-шаға мәз болар.
Бала-шаға мәз болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттағы бір құбылысты адам өміріндегі қуанышпен байланыстырады. Дегелек келуі…
Қыс киімін жаз киіп,
Жарлы қайдан байысын.
Жазы-қысы жұмыс қып,
Мая қайдан қайысын?
Жарлы қайдан байысын.
Жазы-қысы жұмыс қып,
Мая қайдан қайысын?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам қысқа арналған киімді жазда киіп, орынсыз ысырап жасаса, кедейдің…
Наурыздан соң қыс болса,
Мизамнан соң жаз болмас.
Мизамнан соң жаз болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттың өз заңдылығы бар екенін айтады. Наурыз келген соң қыс қайта оралмайды, дәл сол…
Сұрыптау:
Аз болмай - жаз болмайды,
Жаз болмай - мәз болмайды.
Жаз болмай - мәз болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдегі кез келген қуаныш пен молшылықтың алдында міндетті түрде бір қиындық, таршылық…
Арық деген жаман тай,
Жазға шығып ат болар.
Жамандығы сезілсе,
Жақын кісі жат болар.
Жазға шығып ат болар.
Жамандығы сезілсе,
Жақын кісі жат болар.
Негізгі мағынасы Көктемде арық, сүйкімсіз көрінген тай жаздың шөбін жеп, семіріп, өсіп, күзге қарай мінуге жарайтын…
Әз (Наурыз) болмай, жаз болмайды,
Жаз болмай, мәз болмайды.
Жаз болмай, мәз болмайды.
Негізгі мағынасы Әз Наурыз келмей, жаз келмейді, ал жаз келмей, адамның көңілі мәз, яғни көтеріңкі болмайды. Мақал…
Бір қарлығаш келгенмен жаз болмайды,
Бір сауысқан келгенмен қыс болмайды.
Бір сауысқан келгенмен қыс болмайды.
Негізгі мағынасы Көктемде бір қарлығаш ұшып келсе, жаз келді деуге әлі ерте, ауыл маңына бір сауысқан келсе, бұл қыстың…
Дегелек келсе, жаз болар,
Бала-шаға мәз болар.
Бала-шаға мәз болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттағы бір құбылысты адам өміріндегі қуанышпен байланыстырады. Дегелек келуі…
Күнде бір мақал
«Жаз мезгілі туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Досқа - жаз, жауға - аяз.
Негізгі мағынасы Досыңа жаздай жылы, жауыңа аяздай суық бол. Мақал адам қарым-қатынасындағы екі шетті көрсетеді: досқа…
Жазға жетсең, қыс күніңді ұмытпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды келер күнге алдын ала қамдануға шақырады. Жаз — молшылық, жайлылық, береке кезеңі…
Жазғы етте жасық жоқ,
Қымыз аста қасық жоқ.
Қымыз аста қасық жоқ.
Негізгі мағынасы Жазғы малдың еті семіз болады, онда арық, жасық ет кездеспейді; қымыз ішілетін дастарқанда қасық та…
Жазғы жуынды - қыста қатық.
Негізгі мағынасы Жазда сүт мол, ыдыс-аяқты шайған сүтті суды, жуындыны ешкім бағаламай, итке құяды не төгеді. Ал қыста…
Жазғы күннің саясы -
сапырулы қымыз, салқын үй.
сапырулы қымыз, салқын үй.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаздың ыстық күнінде адамға ең керегі — көлеңке, салқын орын және шөлді қандыратын қымыз…
Жазда жадырасаң, қыста қалтырайсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жазда шектен тыс жайбарақат болып, қамсыз жүрсең, қыс келгенде қиындыққа…
Жазда қонысыңды дөңге сал,
Қыста қонысыңды көңге сал.
Қыста қонысыңды көңге сал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жазғытұрым қонысты биік, жел өтіп тұратын дөңге орналастыру, ал қыс…
Жаздың бір күні
қыстың мың күніне татыр.
қыстың мың күніне татыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаз мезгіліндегі бір күннің қадірі қыстағы ұзақ уақытқа татитынын білдіреді. Тура мағынасы…
Жаз жарлынікі, қыс әлдінікі.
Негізгі мағынасы Жаз — кедейдің мезгілі: күн жылы, киім аз керек, отын қажет емес, сүт мол, далада жүріп-ақ күнін…
Жаз сайға қонба,
Қонба қырға қонба.
Қонба қырға қонба.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жаз мезгілінде қонысты сайға да, қырға да орналастырма деген ой. Астарлы…
Жайың басынан жел тұрса,
Жаз да болса қыс болар.
Жаз да болса қыс болар.
Негізгі мағынасы «Жайың» — Жайық өзені, ал «Жайық басы» — оның жоғарғы ағысы, солтүстіктегі тау жағы. Мақал — Батыс…
Жаман қатын қыз болам деп қылымсиды,
Жаман қыс жаз болам деп жылымсиды.
Жаман қыс жаз болам деп жылымсиды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі нәрсені салыстыра отырып, табиғатына жат мінезді жасырып, басқа кейіп көрсетуге…
Жаман сиыр жазда бұзаулайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман, күтімсіз, әлсіз сиыр көбіне жазда бұзаулайды. Астарлы мағынасы…
Зымыстан көрмей жаздың қадірін білмейсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның қысым, суық, ауыр кезеңді бастан өткермей, жайлы да шуақты жаздың…
Көктем, көктем нұрын төккен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көктемнің елге, жерге, жанға беретін жылуын, шуағын, жаңару қуатын суреттейді. Тура…
Күннің бәрі жаз емес,
Көңілдің бәрі наз емес.
Көңілдің бәрі наз емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдің де, адамның көңіл күйінің де үнемі бір қалыпта болмайтынын білдіреді. Тура…
Қаз келсе, жаз келер,
Қарға келсе, қатқақ болар.
Қарға келсе, қатқақ болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттағы құбылыстардың бір-бірімен байланысын білдіреді. Қаздың келуі — көктемнің…
Қисық болса да, жол жақсы,
Долы болса да, қыз жақсы.
Саз болса да, жаз жақсы,
Соқыр болса да, қыз жақсы.
Долы болса да, қыз жақсы.
Саз болса да, жаз жақсы,
Соқыр болса да, қыз жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы кемшілігіне емес, оның түпкі қадір-қасиетіне мән беруді аңғартады. Қисық жол…
Қойды күзде құмға айда,
Жаз шыққанда шымға айда.
Жаз шыққанда шымға айда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мал шаруашылығындағы тәжірибені білдіреді: қойды маусымға қарай дұрыс жайылымға айдау керек…
Қыс арбаңды, жаз шанаңды сайла.
Негізгі мағынасы Қыста арбаңды, жазда шанаңды дайында. Қыста арба керек емес, бос тұрады — оны сол кезде асықпай жөндеп…
Қыс киімін жаз киіп,
Жарлы қайдан байысын.
Жазы-қысы жұмыс қып,
Мая қайдан қайысын?
Жарлы қайдан байысын.
Жазы-қысы жұмыс қып,
Мая қайдан қайысын?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам қысқа арналған киімді жазда киіп, орынсыз ысырап жасаса, кедейдің…
Қыс қыстығын қылмаса,
Жаз жаздығын қылмайды.
Жаз жаздығын қылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қыс өзіне тән салқын, қытымыр мінезін көрсетсе, жаз да өз жылуын…
Қыс қысыларсың, жаз жазыларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қыстың суығында адам да, мал да қиналады, ал жазда күн жылып, тіршілік…
Қысқы шілдеде ну сақта,
Жазғы шілдеде су сақта.
Жазғы шілдеде су сақта.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қыс кезінде отын мен азықты, ал жаздың аптап ыстығында су қорын алдын ала…
Қыста жалаңаш жатпа,
Жазда өзің білесің.
Жазда өзің білесің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды алдын ала қам жасап, сақ жүруге үндейді. Тура мағынасы: қысқы суықта жалаңаш жатуға…
Қыстай қайрап, жаздай шапқан кетпенім,
Кетпен шауып мұратыма жеткенім.
Кетпен шауып мұратыма жеткенім.
Негізгі мағынасы Қыстай қайрап, жаздай шапқан кетпен — еңбектің үздіксіз, ұқыпты және дер кезінде жасалуын білдіреді…
Қыста қойыңды қопалы жерге қыстат,
Жазда жазық жерге жайлат.
Жазда жазық жерге жайлат.
Негізгі мағынасы Бұл мақал малды жыл мезгіліне қарай дұрыс күтіп-бағудың маңызын айтады. Қыста қойды қопалы, ықтасыны…
Қыста малыңды бақ,
Жазда шөбіңді шап.
Жазда шөбіңді шап.
Негізгі мағынасы Қыста малды аман сақтау үшін алдын ала қамдану керек, ал жазда қысқа жетер шөпті мол дайындау қажет…
Қыста ызғар, жазда шаң тимеген.
Негізгі мағынасы Қыстың суық желі де, жаздың шаңы да тимеген адам туралы айтылады: ол ешқашан қиындық көрмей, мәпеленіп…
Қыстың қамын жаз ойла,
Жаздың қамын қыс ойла.
Жаздың қамын қыс ойла.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды алдын ала ойлануға, ертеңгі күнге дайын болуға шақырады. Тура мағынасы — қыста қажет…
Қыс шілдеде жілік жүгірер,
Жаз шілдеде күлік жүгірер.
Жаз шілдеде күлік жүгірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жыл мезгіліне қарай тіршілік ырғағы өзгеретінін білдіреді. Тура мағынада, қыста малдың…
Наурыздан соң қыс болса,
Мизамнан соң жаз болмас.
Мизамнан соң жаз болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттың өз заңдылығы бар екенін айтады. Наурыз келген соң қыс қайта оралмайды, дәл сол…
Өлмеген құлға, Құдай-ау,
Болып та қалды, мынау жаз.
Болып та қалды, мынау жаз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тірі жүрген, еңсесі түспеген адамға жаздың да келіп жетуі. Астарлы…
Сауыны аздың жазы қысқа.
Негізгі мағынасы «Сауыны аздың жазы қысқа» деген мақалдың тура мағынасы — сауын малы аз үйдің жаз бойы алатын сүті де…
Үркер үйден көрінсе,
Үш айдан соң жаз болады.
Үш айдан соң жаз болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттағы құбылысты бақылап, жыл мезгілінің ауысуын алдын ала болжауға болатынын айтады…
«Жаз мезгілі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың табиғатқа жақын тұрмысынан туған даналық сөздер. Бұл топтамада жаздың шуақты күні, жауын-шашыны, шөбі мен ырысы, мал-жанның күйі, егін мен еңбектің берекесі туралы ой түйіндері айтылады.
Жаз — тіршілік қызатын, еңбек қайнайтын шақ. Сол себепті бұл мақал-мәтелдер еңбекқорлыққа, уақытты бағалауға, молшылықты сақтауға, табиғаттың заңын түсінуге үндейді. Жаз жайлы нақылдар арқылы ата-бабаның тәжірибесі, күн көріс мәдениеті мен өмірлік ұстанымы қысқа сөйлемге сыйып, ұрпаққа үлгі болады.
Жаз — тіршілік қызатын, еңбек қайнайтын шақ. Сол себепті бұл мақал-мәтелдер еңбекқорлыққа, уақытты бағалауға, молшылықты сақтауға, табиғаттың заңын түсінуге үндейді. Жаз жайлы нақылдар арқылы ата-бабаның тәжірибесі, күн көріс мәдениеті мен өмірлік ұстанымы қысқа сөйлемге сыйып, ұрпаққа үлгі болады.