Досқа - жаз, жауға - аяз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал дос пен дұшпанға деген көзқарастың екі бөлек болатынын аңғартады. Досқа — жаз, яғни жылы қабақ, кең пейіл, мейірім мен қолдау керек. Ал жауға — аяз, яғни қаталдық, сақтық, қайсарлық қажет. Мұндағы тура мағынасы — жаздың жылуы мен аяздың суығы; астарлы мағынасы — адамның қарым-қатынаста мейірімді де, қажет жерде берік те бола білуі.
Образдар мен теңеулер
«Жаз» — жылу, жайлылық, құт-береке, татулықтың символы. Ол досқа көрсетілетін ықыласты білдіреді. «Аяз» — суық, қаттылық, тосқауыл, сақтық белгісі. Ол жауға жұмсақтық танытпай, өзіңді қорғауды меңзейді. Осы екі қарама-қарсы образ арқылы мақал адам мінезінің тепе-теңдігін көрсетеді: жақынға — мейір, жатқа — сақ бол.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақалды адамдар арасындағы қарым-қатынаста қолдануға болады. Мысалы, шынайы досың қиындыққа тап болса, оған уақыт бөліп, көмектесесің; ал сенімге кір келтірген, зиян келтіретін адаммен араны шектеп, сақ жүресің. Яғни мақал адамды орынды мейірім мен орынды қатаңдыққа тәрбиелейді.