Су туралы 332
Су туралы мақал-мәтелдер — тіршілік, тазалық, береке мен үнемділік туралы халық даналығы.
332
Мақал-мәтел
129K
Қаралым
388
Орташа
Ең көп оқылған
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Сулы жер құрақсыз болмас,
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз сыры, өз жарасымы болатынын білдіреді. Су бар жерде құрақ өседі…
Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың бала өміріндегі орнын өте биік, өте қымбат етіп көрсетеді. Ата — асқар тау: ол…
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі…
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада…
Сұрыптау:
Ағаш тамырынан су ішер.
Негізгі мағынасы «Ағаш тамырынан су ішер» деген мақал адамның, қауымның немесе істің берік негізге сүйену керектігін…
Ағын су ақ татыр,
Ақ шабағы бал татыр.
Ақ шабағы бал татыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ағын судан дәмі таза, мөлдір су ішуге болады, ал ақ шабақтан дәмді, нәрлі…
Ағын су арнасын табады.
Негізгі мағынасы Ағын су өз бетімен емес, міндетті түрде өзіне лайық арна табады. Сол сияқты адам да, өмір де бір…
Ағын судың арамдығы жоқ.
Негізгі мағынасы Ағын судың арамдығы жоқ деген мақалдың тура мағынасы — тоқтамай ағатын су лайланса да, ағып бара жатып…
Ағын су жолын табады,
Ақ адам оңын табады.
Ақ адам оңын табады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша ағын су өзіне бөгет болмайтын жол тауып, төмен қарай еркін ағады…
Күнде бір мақал
«Су туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Ағын су өлмейді,
Асқар тау өлмейді,
Ай мен Күн өлмейді,
Қара Жер өлмейді.
Асқар тау өлмейді,
Ай мен Күн өлмейді,
Қара Жер өлмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдің мәңгі жалғасатын құбылыстарын айтып, табиғаттағы кей нәрселердің өлмейтін…
Ағын су - тегін су.
Негізгі мағынасы «Ағын су - тегін су» деген мақал судың тоқтап тұрмай, үздіксіз ағуын пайдалы, таза әрі қолжетімді…
Адамзат бірде теңіз, бірде самал.
Негізгі мағынасы Адам мінезі мен өмір болмысы бірқалыпты болмайды: бір кезде ол кең, терең, салмақты теңіздей көрінсе…
Адам қатесіз болмас,
Көл бақасыз болмас.
Көл бақасыз болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының қателеспей өмір сүрмейтінін айтады. Қате жіберу — адамның табиғи қасиеті…
Айдапсал от жақса, сақтықтың суын сеп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: от тұтанып кетпеуі үшін оны алдын ала сумен басу керек. Астарлы мағынасы…
Ақиқат ағын суды да тоқтатады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал шындықтың күші өте зор екенін білдіреді. Тура мағынасында ағып жатқан суды тоқтату қиын, ал…
Аққан судың да бір тоқтауы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ағып жатқан су да бір жерде тоқтап, арнасына сыйып, тынышталады. Астарлы…
Аққу жүзсе су сұлу.
Негізгі мағынасы Аққу жүрген жердің көркі артады деген ой айтылады. Тура мағынасында аққу су бетімен жүзіп өткенде…
Аққу құсқа оқ тисе,
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның қайсарлығын, намысын және төзімін сипаттайды. Аққу жараланса да, қанатын суға…
Аққу құсқа оқ тисе,
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның абыройы мен ел ішіндегі беделі туралы айтады. Аққу су құсына жатса да, жараланса…
Ақсақ қой ауыл қасында,
не құдық басында.
не құдық басында.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ақсақ қой жүре алмай, ауылдан ұзай алмайды, не құдықтың маңынан көп…
Ақыл - дария, алсаң да таусылмайды.
Жер - қазына, қазсаң да таусылмайды.
Жер - қазына, қазсаң да таусылмайды.
Негізгі мағынасы Ақыл да, жер де — сарқылмас байлық. Ақылдың шегі жоқ: оны қанша қолдансаң да, қанша үйренсең де…
Ақыл дария білгенге,
Бұл дүние жоқ өлгенге.
Бұл дүние жоқ өлгенге.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылдың шексіз құндылығын білдіреді. Ақылды адам үшін ол — дария сияқты терең де кең қазына…
Ақылды қария - ағып тұрған дария.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақыл-кеңесі мол, өмір көрген қарияның орны ерекше екенін білдіреді. Тура мағынасында қария…
Ақылдының алды,
Ағып жатқан дария.
Сараң адамның алды,
Қу тақыр, шөл жазира.
Ағып жатқан дария.
Сараң адамның алды,
Қу тақыр, шөл жазира.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылды адам мен сараң адамның айырмасын салыстырып көрсетеді. Ақылды кісінің алды кең, жолы…
Ақымақ артын ойламас,
Аласа суға бойламас.
Аласа суға бойламас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ақылы мен көрегендігін салыстырады. Тура мағынасында, ақымақ адам істің соңы не…
Ақымақ жауынды күні суға түсер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ақымақ адам жауын жауған күні өзенге не суға түссе, қауіптің барын…
Ақымаққа айтқан сөз
ағып жатқан сумен тең.
Ақылдыға айтқан сөз
қолға ұстаған тумен тең.
ағып жатқан сумен тең.
Ақылдыға айтқан сөз
қолға ұстаған тумен тең.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің қадірі тыңдаушының түсінігіне байланысты екенін айтады. Ақымақ адамға айтылған ақыл…
Алманы шөлге ек, салыны көлге ек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал істі өз орнымен, өзіне қолайлы жерде істеу керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында алма…
Алпыс күн тасыған су алты күнде қайтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай күшті, екпінді болып көрінген нәрсенің бәрі мәңгі емес екенін айтады. Тасыған су…
Алуға келгенде азбандай,
Беруге келгенде шөлден құдық қазғандай .
Беруге келгенде шөлден құдық қазғандай .
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезіндегі сараңдық пен пайдакүнемдікті әшкерелейді. Біреуден бірдеңе алуға келгенде…
Алыстан үрген ит қаппас,
Төбеге төменнен су ақпас.
Төбеге төменнен су ақпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: алыста тұрған иттің үргені қауіп төндірмейді, ал төбенің басына төменнен…
Аңшының өлімі ауда,
Сушының өлімі суда.
Сушының өлімі суда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр адамның өз кәсібіне, жүрген жолына сай тағдыры болатынын аңғартады. Тура мағынасында аңшы…
Арнасыз жерден су ақпайды.
Негізгі мағынасы Арнасыз жерден су ақпайды деген мақалдың тура мағынасы — су өз бетімен жайылып кетпей, арнайы жасалған…
Арық қазған су ішер,
Араздасқан у ішер.
Араздасқан у ішер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: арық қазған адам суға қол жеткізеді, ал араздасқан, татулығы бұзылған адам…
Ата-ананың ақылы
Сайрап жатқан жолмен тең.
Ақылдының ақылы,
Сарқылмайтын көлмен тең.
Сайрап жатқан жолмен тең.
Ақылдының ақылы,
Сарқылмайтын көлмен тең.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың ақылы өмірдегі ең сенімді бағыт екенін айтады. Тура мағынасында, жол қалай адамды…
Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың бала өміріндегі орнын өте биік, өте қымбат етіп көрсетеді. Ата — асқар тау: ол…
Ата - кеме, ана - дария.
Негізгі мағынасы Ата-ана — баланың өміріндегі ең үлкен тірек, қорған және бағыт беруші күш. «Ата — кеме» дегені: әке…
Ат басына күн туса,
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауыр күн, қиын жағдай келгенде адам да, ат та өз қалыпты тіршілігінен бөлек әрекет етуге…
Ауыздан бірде от, бірде су шығар,
Бірі жандырса, бірі сөндірер.
Бірі жандырса, бірі сөндірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің қуаты өте зор екенін білдіреді. Адамның аузынан шыққан сөз кейде оттай күйдіріп…
Әйелі жоқ үй - суы жоқ диірмен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әйелі жоқ үйде тіршілікке нәр беретін, шаруаны дөңгелететін адам жоқ деген…
Әке - асқар тау, ана - ағар бұлақ.
Негізгі мағынасы Әке мен ана — баланың өміріндегі ең биік, ең қымбат тірек. Әке асқар тауға теңеледі, өйткені ол…
Әке жүрегі таудан үлкен ,
Ана жүрегі теңізден терең .
Ана жүрегі теңізден терең .
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың балаға деген сүйіспеншілігі мен мейірімі шексіз екенін білдіреді. Әке баласының…
Бақа жарығы сумен,
Қатын жарығы ерімен.
Қатын жарығы ерімен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бақа үшін су қандай қажет болса, әйел адам үшін де ері сондай тірек…
Бақа көлін аңсайды,
Бұлдырық шөлін аңсайды.
Бұлдырық шөлін аңсайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр жанның өзіне үйреншікті, қолайлы ортасын қымбат көретінін білдіреді. Бақа үшін көл…
«Су туралы» мақал-мәтелдерде судың қазақ тіршілігіндегі орны сан қырынан ашылады. Көшпелі өмірде қоныс та, мал да, егін де суға тәуелді болған, сондықтан бұл бөлімде бұлақ пен құдық, көл мен өзен, тамшы мен дария туралы нақылдар жинақталған. Олардың бір тобы суды тікелей қастерлеуге, ысырап етпеуге, ластамауға шақырады, енді бір тобы су бейнесі арқылы адам мінезін, бірліктің күшін, өмірдің өткінші екенін түсіндіреді.
Мысалы, «Дария жанынан құдық қазба» мақалы бар нәрсені қайталап, артық еңбек жұмсамауға кеңес береді. «Көп түкірсе, көл болады, Көп біріксе, ел болады» бірліктің күшін көлдің жиналуымен салыстырады. «Алпыс күн тасыған су алты күнде қайтар» сырттай күшті көрінген нәрсенің де уақытша екенін еске салады, ал «Су бергеннің сауабы бар, Су төккеннің сұрауы бар» жақсылық та, ысырап та өтеусіз қалмайтынын айтады.
Бұл мақал-мәтелдерді табиғатты қорғау, суды үнемдеу тақырыбындағы сабақта, шығармада не сөзде қолдануға болады. Әр мақалдың бетінде оның тура және астарлы мағынасы, қолданылатын жағдайы түсіндірілген.
Мысалы, «Дария жанынан құдық қазба» мақалы бар нәрсені қайталап, артық еңбек жұмсамауға кеңес береді. «Көп түкірсе, көл болады, Көп біріксе, ел болады» бірліктің күшін көлдің жиналуымен салыстырады. «Алпыс күн тасыған су алты күнде қайтар» сырттай күшті көрінген нәрсенің де уақытша екенін еске салады, ал «Су бергеннің сауабы бар, Су төккеннің сұрауы бар» жақсылық та, ысырап та өтеусіз қалмайтынын айтады.
Бұл мақал-мәтелдерді табиғатты қорғау, суды үнемдеу тақырыбындағы сабақта, шығармада не сөзде қолдануға болады. Әр мақалдың бетінде оның тура және астарлы мағынасы, қолданылатын жағдайы түсіндірілген.