Дегелек келсе, жаз болар,
Бала-шаға мәз болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал табиғаттағы бір құбылысты адам өміріндегі қуанышпен байланыстырады. Дегелек келуі — көктемнің өтіп, жаздың жақындағанының белгісі. Жаз болса, күн жылынып, тіршілік жанданып, балалардың көңілі көтеріліп, ойнап-күлуге мүмкіндік туады. Астарлы мағынасы: белгілі бір жақсы хабар, жағымды өзгеріс келгенде елдің де, әсіресе бала-шағаның да мерейі өседі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «дегелек» — тек құс емес, жыл мезгілінің ауысуын білдіретін нышан. Халық оны жаздың хабаршысы деп таниды. Ал «бала-шаға мәз болар» деген жолда балалардың шаттығы арқылы жаз мезгілінің берекесі, еркіндігі, қызығы суреттеледі. Яғни табиғаттағы өзгеріс пен адам көңіл күйі қатар берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал жақсы жаңалық келгенде немесе ұзақ күткен нәрсе орындалғанда айтылады. Мысалы, көктем соңында ауа райы жылып, балалар аулаға шығып ойнай бастаса, үлкендер: «Дегелек келсе, жаз болар, бала-шаға мәз болар» деп қуанышты көңілін білдіреді. Мұнда өмірдің жылы, жайлы сәттерін бағалау сезімі бар.
Bala-shaǵa máz bolar.