«Кел, кел» көп болса, ит те салауатты.
««Кел, кел» көп болса, ит те салауатты.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
«Салауатты» — бұл жерде инабатты, байсалды, жөн білетін деген мағынада. Мақалдың тура мағынасы: итті жиі мейіріммен «кел, кел» деп шақырып, еркелетсе, ол да момақан, тәртіпті болып шығады. Астарлы мағынасы — жылы сөз бен ізет ең дөрекі, тағы мінезді де жұмсартады. Ұрсып-ұрып емес, құрметпен, шақырып-қарсы алып сөйлесе, адамның мінезі де түзеледі. Мақал қаталдықтан гөрі мейірімнің тәрбиелік күші басым екенін айтады: қорқытып көндірген адам сырттай ғана бағынады, ал ізетпен баулыған адам шын ниетімен өзгереді.
Образдар мен теңеулер
Ит — қазақ мақалдарында көбіне дөрекілік пен тағылықтың бейнесі. «Кел, кел» — жылы шақыру, қамқор үн. «Салауат» сөзі діни ұғымнан шыққан, ол адамның ибалы, ізетті болмысын білдіреді. Итке осындай адами қасиетті телу арқылы мақал жылы сөздің ықпалын әсірелеп, есте қаларлық етіп көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал тәрбиеде де, ұжымда да өзекті. Мысалы, сабақта тентектік жасай беретін оқушыға жаңа мұғалім ұрыспай, атын атап, пікірін сұрап, жиі мақтап отырса, бала біртіндеп сабаққа ден қоя бастайды. Қатал сөз қарсылық тудырады, ал ілтипат пен шақыру адамның жақсы жағын оятады.