Қалжырағаннан былжыраған жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Қалжырағаннан былжыраған жаман» деген мақал адамның қатты шаршап, әлсіреп қалуы уақытша қиындық болғанымен, есінен танып, былдырлап, өз-өзін ұстай алмай қалудан жаман екенін білдіреді. Яғни дене шаршауы жеңілуі мүмкін, ал ақылдан, байыптан айырылу қауіпті. Мұнда еңбек еткенде де, қиындық көргенде де сабыр мен өзін-өзі бақылау маңызды екені айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қалжырау» — дененің қажуы, күштің сарқылуы. Ал «былжырау» — ойдың шашырауы, сөзі мен ісі ретсізденуі, адамдық салмақтың жоғалуы. Халық шаршауды кешірімді жағдай деп, ал орынсыз сөйлеу мен өзін ұстай алмауды мінез әлсіздігі ретінде көрсетеді. Сондықтан бұл жерде дене мен сана салыстырылып тұр: дене шаршаса да, ой сергек болуы керек.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал артық жұмыс істеп, ұйқысы қанбаған адамға да, қиын сәтте эмоцияға беріліп кететін кісіге де қатысты айтылады. Мысалы, ұзақ жол жүріп шаршаған жүргізуші абайсыз шешім қабылдап, қателікке ұрынбас үшін демалып алғаны дұрыс. Яғни шаршау бар, бірақ тәртіп пен ой ұқыптылығы одан да маңызды.