Шешілмеген шиені
Тырнақ шешпес, тіл шешер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: түйінделіп, шешілмей тұрған шиді тырнақпен аша алмайсың, оны тілмен, яғни сөзбен шешуге болады. Астарлы мағынасы — қиын, шиеленіскен мәселені күшпен емес, ақылмен, байыпты сөйлесумен, келісіммен шешкен дұрыс. Адамдар арасында түсініспеушілік туса, ашуға берілмей, орынды сөз тапса, талай дау басылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шие» — өмірдегі түйткіл, шешуі қиын мәселе. «Тырнақ» — дөрекі күштің, асығыстықтың белгісі. Ал «тіл» — ойлы сөздің, шешендіктің, мәміленің символы. Халық сөздің қуатын осылай бейнелеп, тілдің жарастырып та, жанжалды тоқтатып та жіберетінін көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал отбасылық дау, жұмыс орнындағы келіспеушілік, достар арасындағы реніш сияқты жағдайда өте орынды айтылады. Мысалы, екі әріптес жобаға байланысты келісе алмай қалса, басшы ашумен емес, сабырлы әңгімемен ортақ шешім тапса, мәселе тез тарқайды. Демек, кей түйінді күш емес, дұрыс сөз ғана шешеді.
Tyrnaq sheshpes, til shesher.