Үзеңгі бауы алты қарыс.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында аттың үзеңгісіне тағылатын баудың алты қарыс, яғни өте ұзын екенін білдіреді. Астарлы мағынасы — адамға берілген мүмкіндік, құрал не жағдай шамадан тыс болса, оның пайдасынан гөрі қиындығы көбірек болуы мүмкін деген ойды меңзейді. Кейде «артықтың да өз шегі бар», «өлшемнен асқан нәрсе ыңғайсыз» деген ескерту ретінде айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «үзеңгі бауы» — ат үстіндегі қозғалысқа қажет тұрмыстық зат. «Алты қарыс» деген өлшем оның тым ұзынын, ыңғайсыз созылыңқы қалпын бейнелейді. Халық бұл арқылы сырттай пайдалы көрінген нәрсенің өзі мөлшерден асса, кедергіге айналатынын образды түрде жеткізген. Сөздің ықшамдығы да қазақтың тұрмысқа жақын ойлауын танытады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал бір істі ретсіз созып жіберу, қажетсіз көп құрал жинау немесе шектен тыс еркіндік беру сияқты жағдайларға қатысты қолданылады. Мысалы, біреу қарапайым тапсырманы орындау үшін тым көп адамды, артық құжатты не керек емес талапты қоса берсе, «үзеңгі бауы алты қарыс екен» деп айтуға болады. Яғни істің өлшемі мен ыңғайы сақталмаса, нәтиже де нашарлайды.