Тұлпар дүлдүлдігінен,
Адам білгірлігінен.
«Тұлпар дүлдүлдігінен, Адам білгірлігінен.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тұлпар жүйріктігімен, адам білгірлігімен танылады. Мақалда етістік түсіп қалған, бірақ мағынасы анық: «танылады», «бағаланады», «аты шығады». Атты сұлулығына емес, шабысына қарап бағалағандай, адамды да сыртына емес, білімі мен шеберлігіне қарап бағалау керек. Тұлпар бәйгеде озып шыққанда ғана атағы шығады, адам да білгірлігін іспен көрсеткенде құрмет табады.
Образдар мен теңеулер
Тұлпар — қазақ эпостары мен аңыздарындағы ең жүйрік, қасиетті ат, батырдың серігі. Дүлдүл — аңыздарда Әзірет Әлінің қанатты атының аты, кейін ең жүйрік атты білдіретін сөзге айналған; «дүлдүлдік» — тұлпарға тән асқан жүйріктік. Көшпелі елде жылқыны бағалау — тұтас өнер: ат сыншылары оның жүрісіне, тынысына, бәйгедегі шабысына қарап баға берген. Мақал осы тәжірибені адамға көшіреді. Екі жол «-дігінен — -лігінен» деп ұйқасып, сөйлем ықшам әрі ырғақты шығады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Адамды шын қасиетіне қарап бағалау керектігін айтқанда, білгір маманды, шеберді мақтағанда қолданылады. Ат спортына, бәйгеге қатысты әңгімеде табиғи естіледі. Үні — мадақ, байсалды ой. Сырт келбетіне, тегіне қарап сөйлегендерге жауап ретінде де жарасады. Мысалы: «Тегіне емес, біліміне қараңдар. Тұлпар дүлдүлдігінен, адам білгірлігінен».
Қолданылу жағдаяттары
— Бәйгеден кейін ат сыншысы озған құнанды мақтап тұрып, оны баптаған жас жігіттің білгірлігін де мақалмен атап өтеді.
— Ауыл мектебінде математикадан облыстық жүлде алған оқушыны директор жиналыста мақтап, сөзін мақалмен бастайды.
Adam bilgirliginen.