Табиғат көріністері мен құбылыстары туралы 162
Табиғат көрінісі мен құбылыстары жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ауа райы, жер-су, жел мен жаңбырға қатысты даналық.
162
Мақал-мәтел
60.8K
Қаралым
375
Орташа
Сұрыптау:
Сулы жер құрақсыз болмас,
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз сыры, өз жарасымы болатынын білдіреді. Су бар жерде құрақ өседі…
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Көлдің көркі - құрақ,
Таудың көркі - бұлақ.
Таудың көркі - бұлақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттың әр бөлшегі өз орнымен сұлу екенін білдіреді. Көлдің сәнін келтіретін — оның…
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгеріп…
Қыстағы қар - жерге ырыс,
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста жауған қар жерді ылғалдандырып, көктемгі егінге нәр береді; жаздағы…
Сыйлық
Ең үздік 30 мақал — сыйлыққа
Telegram-ға жазылыңыз: 30 мақал мағынасы мен ойымен бірге PDF болып келеді
Жер - жеті қат,
Аспан - алты қат.
Аспан - алты қат.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жер мен аспанның шексіз, терең әрі құпиясы мол екенін білдіреді. Тура мағынасында, халық…
Жетіқарақшыны таныған,
Жеті түнде адаспас.
Жеті түнде адаспас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аспандағы Жетіқарақшы жұлдызын таныған адам түнде жолын таба алады…
Нөсер алдында найзағай ойнайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген үлкен оқиға, қиындық немесе өзгеріс болардың алдында оның белгілері байқалатынын…
Ай шалқасынан туса, ай бойы аяз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғат құбылысына қарап, алдағы уақыттың жайын болжауға болатынын білдіреді. Тура…
Жер - қазына, су - гауһар.
Негізгі мағынасы «Жер - қазына, су - гауһар» деген мақалдың тура мағынасы — жер де, су да адам өмірі үшін аса бағалы…
Сәуір болса, күн күркірер,
Күн күркіресе, көк дүркірер.
Күн күркіресе, көк дүркірер.
Негізгі мағынасы Сәуір айы келгенде көктемнің қызуы күшейіп, күн күркіреп, жаңбыр жаууы — табиғаттың оянғанын…
Бір тал кессең, он тал ек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір ағашты кессең, оның орнына он ағаш отырғыз деген сөз. Астарлы…
Қардан кебіс киіп, мұздан құрсау салған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өте қиын, ауыр жағдайды, таршылық пен мұқтаждықты бейнелейді. Тура мағынасында адам қыстың…
Шөлде құдық қазған бір сауап,
Өзенге көпір салған бір сауап,
Таңырға ағаш еккен бір сауап.
Өзенге көпір салған бір сауап,
Таңырға ағаш еккен бір сауап.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға пайдалы іс жасаудың бәрі сауап екенін айтады. Шөлде құдық қазу — сусыз жерге жан…
Жер құнары - саз.
Негізгі мағынасы Жердің құнары, яғни өнім берер қуаты көбіне сазды, ылғалы мол топырақта болады деген ой айтылады. Тура…
Кешегі жылға бүгін сай,
Былтырғы құлын - биыл тай.
Былтырғы құлын - биыл тай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уақыттың тез өтетінін, өмірдің де, табиғаттың да бір орында тұрмайтынын білдіреді. Тура…
Дегелек келсе, жаз болар,
Бала-шаға мәз болар.
Бала-шаға мәз болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттағы бір құбылысты адам өміріндегі қуанышпен байланыстырады. Дегелек келуі…
Наурыздан соң қыс болса,
Мизамнан соң жаз болмас.
Мизамнан соң жаз болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттың өз заңдылығы бар екенін айтады. Наурыз келген соң қыс қайта оралмайды, дәл сол…
Туған жердің жусаны жұпар.
Негізгі мағынасы Туған жердің жусанының өзі де жұпардай қымбат, сүйкімді деген ой айтылады. Яғни адамның өз өскен…
Үркер жерге түспей жер қызбайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, Үркер жұлдызы көкжиектен төмен түспейінше, жер жылынбайды деген…
Қыстың көзі - қырау.
Негізгі мағынасы Қыстың алғашқы нышаны — қырау. Бұл мақал тура мағынасында қыс түскенде жер бетіне қырау түсетінін…
Қаз келсе, жаз келер,
Қарға келсе, қатқақ болар.
Қарға келсе, қатқақ болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттағы құбылыстардың бір-бірімен байланысын білдіреді. Қаздың келуі — көктемнің…
Шағала келмей жаз болмас,
Шаңқан келмей боз болмас.
Шаңқан келмей боз болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — шағала көрінбей жаз толық орнамайды, ал шаңқан түсі көрінбей боздың өңі…
Су жүрген жер - береке,
Ел жүрген жер - мереке.
Ел жүрген жер - мереке.
Негізгі мағынасы Бұл мақал су жүрген жерде тіршілік нәрленіп, егін көгеріп, мал мен адамға ырыс көбейетінін білдіреді…
Жел - дауылдың шақырушысы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жел күшейсе, артынша дауылдың тууы мүмкін деген табиғи құбылысты…
Ағын су ақ татыр,
Ақ шабағы бал татыр.
Ақ шабағы бал татыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ағын судан дәмі таза, мөлдір су ішуге болады, ал ақ шабақтан дәмді, нәрлі…
Көкек айы - көк ішек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көктемнің соңына қарай, көк шығып, жер беті жасылдана бастаған шақты білдіреді. Тура…
Әз (Наурыз) болмай, жаз болмайды,
Жаз болмай, мәз болмайды.
Жаз болмай, мәз болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көктемнің, әсіресе Наурыздың келуі табиғаттың жаңаруына жол ашатынын білдіреді. Наурызсыз…
От пен су - тілсіз жау.
Негізгі мағынасы «От пен су — тілсіз жау» деген мақал адамға көрінген сәтте үнсіз-ақ үлкен зиян келтіретін екі күшті…
Жылан жалағандай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің тым тегіс, тап-таза, із-түзсіз болып қалғанын білдіреді. Тура мағынада бір…
Ағын судың арамдығы жоқ.
Негізгі мағынасы Ағын судың арамдығы жоқ деген мақалдың тура мағынасы — тоқтамай ағатын су лайланса да, ағып бара жатып…
Сәуір болмай, тәуір болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттағы және өмірдегі әр істің өз уақыты бар екенін білдіреді. Сәуір — көктемнің беті…
Сүмбіледе су суыр,
Таразыда таң суыр.
Таразыда таң суыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал Сүмбіле айы туған кезде түн салқындап, су да, таң да ерте «суырылып», яғни ызғарланып…
Түйе - дала кемесі.
Негізгі мағынасы «Түйе - дала кемесі» деген мақалдың тура мағынасы — түйе шөлейт пен кең далада жүк тасуға, ұзақ жол…
Сәуірдегі жауын -
сауып тұрған сауын.
сауып тұрған сауын.
Негізгі мағынасы Сәуір айындағы жаңбырдың орны бөлек: ол көктемгі жерге нәр беріп, шөптің шүйгін шығуына, малдың жақсы…
Бес тоғыста қар кетпес,
Үш тоғыста қар қалмас.
Үш тоғыста қар қалмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыстың ұзақтығын, қардың түсуі мен еруі ауа райының құбылмалы болатынын білдіреді. Тура…
Үркер туса, сорпа да ас.
Негізгі мағынасы «Үркер туса, сорпа да ас» деген мақалдың тура мағынасы — Үркер жұлдызы көрінген шақта, яғни белгілі…
Ел көшеді деп отыныңды тауыспа,
Жау келеді деп асыңды тауыспа.
Жау келеді деп асыңды тауыспа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз үрейге берілмеуге, болашақты жамандықпен болжай бермей, бүгінгі барын ұқыпты…
Бұлақ көрсең, көзін аш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қолы жеткен жақсылықты байқап, оны сақтап, пайдаға жарату керегін айтады. Тура…
Тау бұлағымен көрікті,
Бұлақ құрағымен көрікті.
Бұлақ құрағымен көрікті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — таудың сәні оның бұлағымен, ал бұлақтың көркі оның жағасындағы құрағымен…
Ең көп оқылған
Сулы жер құрақсыз болмас,
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз сыры, өз жарасымы болатынын білдіреді. Су бар жерде құрақ өседі…
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Көлдің көркі - құрақ,
Таудың көркі - бұлақ.
Таудың көркі - бұлақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттың әр бөлшегі өз орнымен сұлу екенін білдіреді. Көлдің сәнін келтіретін — оның…
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгеріп…
Қыстағы қар - жерге ырыс,
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста жауған қар жерді ылғалдандырып, көктемгі егінге нәр береді; жаздағы…
Бұл бөлімде табиғат көріністері мен құбылыстары туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Халық желдің мінезін, бұлттың көшін, жаңбыр мен қардың ырғағын, күннің шуағын бақылап, тіршілік тәжірибесін қысқа да нұсқа нақылға айналдырған.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.