Табиғат көріністері мен құбылыстары туралы 162
Табиғат көрінісі мен құбылыстары жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ауа райы, жер-су, жел мен жаңбырға қатысты даналық.
162
Мақал-мәтел
61.6K
Қаралым
380
Орташа
Ең көп оқылған
Сулы жер құрақсыз болмас,
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз сыры, өз жарасымы болатынын білдіреді. Су бар жерде құрақ өседі…
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Көлдің көркі - құрақ,
Таудың көркі - бұлақ.
Таудың көркі - бұлақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттың әр бөлшегі өз орнымен сұлу екенін білдіреді. Көлдің сәнін келтіретін — оның…
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгеріп…
Қыстағы қар - жерге ырыс,
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста жауған қар жерді ылғалдандырып, көктемгі егінге нәр береді; жаздағы…
Сұрыптау:
Ағын су ақ татыр,
Ақ шабағы бал татыр.
Ақ шабағы бал татыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ағын судан дәмі таза, мөлдір су ішуге болады, ал ақ шабақтан дәмді, нәрлі…
Ағын судың арамдығы жоқ.
Негізгі мағынасы Ағын судың арамдығы жоқ деген мақалдың тура мағынасы — тоқтамай ағатын су лайланса да, ағып бара жатып…
Ағын су өлмейді,
Асқар тау өлмейді,
Ай мен Күн өлмейді,
Қара Жер өлмейді.
Асқар тау өлмейді,
Ай мен Күн өлмейді,
Қара Жер өлмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдің мәңгі жалғасатын құбылыстарын айтып, табиғаттағы кей нәрселердің өлмейтін…
Адамды аздыратын - дерт,
Жерді аздыратын - өрт.
Жерді аздыратын - өрт.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға дерт түссе, оның әлсіреп, күйі кететіні; ал жерге өрт түссе, оның…
Ай - айдың аты басқа,
Әр айдың оты басқа.
Әр айдың оты басқа.
Негізгі мағынасы Әр айдың өз аты бар, сол сияқты әр айдың өз оты, яғни өз шөбі, өз жайылымы, өз табиғаты бар. Малшы…
Күнде бір мақал
«Табиғат көріністері мен құбылыстары туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Айдың жартысы жарық,
жартысы қараңғы.
жартысы қараңғы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — айдың бір бөлігі жарық болып көрініп, екінші бөлігі қараңғы күйде болуы…
Ай күннен артық,
Күндіз Күнсіз де жарық.
Күндіз Күнсіз де жарық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — айдың жарығы түнде көрінсе, күннің нұры күндіз бәрін айқын етеді; ал…
Ай шалқасынан туса, ай бойы аяз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғат құбылысына қарап, алдағы уақыттың жайын болжауға болатынын білдіреді. Тура…
Ақпан-дақпан алты күн,
Аяғымен жеті күн.
Аяғымен жеті күн.
Негізгі мағынасы Ақпан — қыстың соңғы, ең қатал айларының бірі: аязы мен бораны күшті. Мақал оның ең ызғарлы кезеңі…
Ақырап ақырып келеді,
қарлы боранын шақырып келеді.
қарлы боранын шақырып келеді.
Негізгі мағынасы Ақырап айы, шамамен қазанның соңы мен қарашаның басы, ақырып, яғни гүрілдеп, долы желмен келеді де…
Алманы шөлге ек, салыны көлге ек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал істі өз орнымен, өзіне қолайлы жерде істеу керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында алма…
Арқада қыс болмаса, арқар ауып несі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: Арқа өңірінде қыс қатты болмаса, арқар өз мекенін тастап, басқа жаққа ауып…
Аруақты жерден ат үркеді.
Негізгі мағынасы Аруақ тұрақтаған, қасиетті жерден, мысалы ескі қорымнан, жылқының өзі үркіп, ары қарай баспай тұрып…
Арша - орман анасы.
Негізгі мағынасы Арша — орманда өсетін, табиғатқа көрік беріп қана қоймай, басқа өсімдіктер мен аң-құсқа да қолайлы…
Ат айында, бие жылында құлындайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бие құлын тапқанымен, ол белгілі бір уақыттың өтуінен кейін ғана жетіледі…
Ат аяған жерге қарайды,
Құс аяған көкке қарайды.
Құс аяған көкке қарайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ат аяғын абайлап басып, жердің ыңғайына қарай қозғалады, ал құс ұшқанда…
Атпа, достым, ұларды,
Бұзба тобын олардың,
Тау бұлбұлы солардың,
Мен жырына құмармын.
Бұзба тобын олардың,
Тау бұлбұлы солардың,
Мен жырына құмармын.
Негізгі мағынасы Бұл жолдарда ақын табиғаттағы құстарға, әсіресе ұларға қиянат жасамауды өтінеді. Тура мағынасында…
Аяз мүйізді қысады,
Мүйіз сиырды қысады.
Мүйіз сиырды қысады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қатты аяз суықтан алдымен мүйізді қысады, ал мүйіз сиырға тиесілі…
Әз (Наурыз) болмай, жаз болмайды,
Жаз болмай, мәз болмайды.
Жаз болмай, мәз болмайды.
Негізгі мағынасы Әз Наурыз келмей, жаз келмейді, ал жаз келмей, адамның көңілі мәз, яғни көтеріңкі болмайды. Мақал…
Балығы болмаған көл құрысын,
Киігі болмаған шөл құрысын.
Киігі болмаған шөл құрысын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: балықсыз көл де, киіксіз шөл де табиғи сәнінен, тіршілік мәнінен…
Балықта сүт болмайды,
Шабағын теңіз асырайды.
Шабағын теңіз асырайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: балықтың сүті болмайды, ал оның шабағы теңізде өсіп-өніп, сол ортадан…
Бес тоғыста қар кетпес,
Үш тоғыста қар қалмас.
Үш тоғыста қар қалмас.
Негізгі мағынасы Бес тоғыс айында, яғни көктемнің басында, қар әлі толық кетпейді; ал үш тоғыс айында, көктемнің…
Бір қарлығаш келгенмен жаз болмайды,
Бір сауысқан келгенмен қыс болмайды.
Бір сауысқан келгенмен қыс болмайды.
Негізгі мағынасы Көктемде бір қарлығаш ұшып келсе, жаз келді деуге әлі ерте, ауыл маңына бір сауысқан келсе, бұл қыстың…
Бір тал кессең, он тал ек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір ағашты кессең, оның орнына он ағаш отырғыз деген сөз. Астарлы…
Бұлақ көрсең, көзін аш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қолы жеткен жақсылықты байқап, оны сақтап, пайдаға жарату керегін айтады. Тура…
Бұлт ала, жер шала.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бұлт аспанды толық жаппай, ала-құла болып тұрған кезде жердің бір бөлігі…
Бұлт та бұйрықпен жауады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірде бәрі де өзінен-өзі емес, белгілі бір рет, себеп және уақытпен болатынын аңғартады…
Бұтаны паналаған торғай аман қалады.
Негізгі мағынасы Бұтаны паналаған торғай аман қалады деген сөздің тура мағынасы — шағын құс қауіп төнгенде бұтаға…
Ғалам - адам үшін,
Адам - ғалам үшін.
Адам - ғалам үшін.
Негізгі мағынасы Мақал екі жақты байланысты айтады: дүние адамның тіршілігі үшін жаралған, адам да сол дүниеге қызмет…
Даланың көркі - ағаш.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — кең далаға сән беріп, оны көрікті ететін нәрсенің бірі ағаш екені…
Дегелек келсе, жаз болар,
Бала-шаға мәз болар.
Бала-шаға мәз болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттағы бір құбылысты адам өміріндегі қуанышпен байланыстырады. Дегелек келуі…
Диқан жауында тыяды,
Балықшы дауылда тыяды.
Балықшы дауылда тыяды.
Негізгі мағынасы Диқан өз еңбегін жауын-шашынға қарап жоспарлайды: егіннің өсуі мен өнімнің мол болуы үшін ауа райын…
Еділ басынан былғанып, сағасынан тұнады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның, істің не қоғамның күйі басынан қалай басталса, соңғы нәтижесі де соған қарай…
Екпесең, жер қысырайды,
Күтпесең, көл қысырайды.
Күтпесең, көл қысырайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жерге дән екпесең, ол игерілмей бос қалады; көлге күтім жасамасаң, суы…
Ел ағыны мен су ағыны бір.
Негізгі мағынасы «Ел ағыны мен су ағыны бір» деген мақал халықтың жүрісі мен судай ағатын табиғи қозғалысты…
Елдің құты белеңде,
Судың құты тереңде.
Судың құты тереңде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің де, судың да қадірлі, берекелі жерін меңзейді. Тура мағынасында құт-береке биікте…
Ел көшеді деп отыныңды тауыспа,
Жау келеді деп асыңды тауыспа.
Жау келеді деп асыңды тауыспа.
Негізгі мағынасы Ел көшеді екен деп қолдағы отынды жағып тауыспа, жау келеді екен деп бар асыңды жеп тауыспа: көш…
Ел қадірін білмеген - занталақ,
Көл қадірін білмеген - дуадақ.
Көл қадірін білмеген - дуадақ.
Негізгі мағынасы Занталақ — оңбаған, тұрақсыз, бұзылған адамды айтатын қатты сөз. Мақал: елдің, туған жұрттың қадірін…
Жағасы - жайлау, төсі - қыстау.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жайлы, кең, қонысқа қолайлы жерді сипаттайды. Тура мағынасында өзен-көл жағасы, белі…
Жазғы күннің саясы -
сапырулы қымыз, салқын үй.
сапырулы қымыз, салқын үй.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаздың ыстық күнінде адамға ең керегі — көлеңке, салқын орын және шөлді қандыратын қымыз…
Бұл бөлімде табиғат көріністері мен құбылыстары туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Халық желдің мінезін, бұлттың көшін, жаңбыр мен қардың ырғағын, күннің шуағын бақылап, тіршілік тәжірибесін қысқа да нұсқа нақылға айналдырған.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.