Табиғат көріністері мен құбылыстары туралы 162
Табиғат көрінісі мен құбылыстары жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ауа райы, жер-су, жел мен жаңбырға қатысты даналық.
162
Мақал-мәтел
55.9K
Қаралым
344
Орташа
Сұрыптау:
Жылан жалағандай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсенің тым тегіс, тап-таза, із-түзсіз болып қалғанын білдіреді. Тура мағынада бір з...
Үркер туса, сорпа да ас.
**Негізгі мағынасы** «Үркер туса, сорпа да ас» деген мақалдың тура мағынасы — Үркер жұлдызы көрінген шақта, яғни белгілі...
Бес тоғыста қар кетпес,
Үш тоғыста қар қалмас.
Үш тоғыста қар қалмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыстың ұзақтығын, қардың түсуі мен еруі ауа райының құбылмалы болатынын білдіреді. Тура м...
Сәуірдегі жауын -
сауып тұрған сауын.
сауып тұрған сауын.
**Негізгі мағынасы** Сәуір айындағы жаңбырдың орны бөлек: ол көктемгі жерге нәр беріп, шөптің шүйгін шығуына, малдың жақ...
От пен су - тілсіз жау.
**Негізгі мағынасы** «От пен су — тілсіз жау» деген мақал адамға көрінген сәтте үнсіз-ақ үлкен зиян келтіретін екі күшт...
Түйе - дала кемесі.
**Негізгі мағынасы** «Түйе - дала кемесі» деген мақалдың тура мағынасы — түйе шөлейт пен кең далада жүк тасуға, ұзақ жо...
Қазақтың «өш» жер дегені көш жер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қазақтың «өш» деп айтқан жері шын мәнінде алыс, жүріп жету қиын қашықт...
Жаңа айдан жаңсылық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаңа туған айдан жақсылық, игілік күту. Астарлы мағынасы — әрбір жаңа...
Қыстың соңы - жеті тоғыс,
Көктем басы - бес тоғыс.
Көктем басы - бес тоғыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыстың аяқталып, көктемнің басталар шағын дәлме-дәл бақылап айтқан халықтық күнтізбе іспе...
Мал басқа , қына тасқа бітеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — малдың басы көбейіп, қына тасқа біткендей, тіршілікке қолайлы ортада ғ...
Ел көшеді деп отыныңды тауыспа,
Жау келеді деп асыңды тауыспа.
Жау келеді деп асыңды тауыспа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз үрейге берілмеуге, болашақты жамандықпен болжай бермей, бүгінгі барын ұқып...
Үркер үйден көрінсе,
Үш айдан соң жаз болады.
Үш айдан соң жаз болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы құбылысты бақылап, жыл мезгілінің ауысуын алдын ала болжауға болатынын айтады...
Өлмеген құлға, Құдай-ау,
Болып та қалды, мынау жаз.
Болып та қалды, мынау жаз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тірі жүрген, еңсесі түспеген адамға жаздың да келіп жетуі. Астарлы ма...
Сүмбіледе су суыр,
Таразыда таң суыр.
Таразыда таң суыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал Сүмбіле айы туған кезде түн салқындап, су да, таң да ерте «суырылып», яғни ызғарланып, са...
Қарға қарқылдаса, қысты шақырады,
Қаз қаңқылдаса, жазды шақырады.
Қаз қаңқылдаса, жазды шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қарғаның қарқылдауы мен қаздың қаңқылдауы арқылы жылдың мезгілін аңғар...
Ең көп оқылған
Сулы жер құрақсыз болмас,
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Таулы жер бұлақсыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз сыры, өз жарасымы болатынын білдіреді. Су бар жерде құрақ өсед...
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің таб...
Көлдің көркі - құрақ,
Таудың көркі - бұлақ.
Таудың көркі - бұлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттың әр бөлшегі өз орнымен сұлу екенін білдіреді. Көлдің сәнін келтіретін — оның жа...
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгер...
Қыстағы қар - жерге ырыс,
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста жауған қар жерді ылғалдандырып, көктемгі егінге нәр береді; жазда...
Бұл бөлімде табиғат көріністері мен құбылыстары туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Халық желдің мінезін, бұлттың көшін, жаңбыр мен қардың ырғағын, күннің шуағын бақылап, тіршілік тәжірибесін қысқа да нұсқа нақылға айналдырған.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.