Табиғат көріністері мен құбылыстары туралы 162
Табиғат көрінісі мен құбылыстары жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ауа райы, жер-су, жел мен жаңбырға қатысты даналық.
162
Мақал-мәтел
32.5K
Қаралым
200
Орташа
Сұрыптау:
Тау бұлағымен көрікті,
Бұлақ құрағымен көрікті.
Бұлақ құрағымен көрікті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таудың сәні оның бұлағымен, ал бұлақтың көркі оның жағасындағы құрағы...
Ай - айдың аты басқа,
Әр айдың оты басқа.
Әр айдың оты басқа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр айдың өзіне тән мінезі, табиғаты, ырысы мен тіршілігі бар екенін білдіреді. Тура мағын...
Қамыстың басы майда, түбі суда.
**Негізгі мағынасы** Қамыстың басы майда, түбі суда деген мақал сырттай нәзік, жеңіл көрінген нәрсенің түп негізі терең,...
Аруақты жерден ат үркеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасиетті, киелі, ата-баба ізі қалған жерге ат та тосырқап, үркіп тұрад...
Жер екеш жер де ауырады.
**Негізгі мағынасы** «Жер екеш жер де ауырады» деген мақалдың тура мағынасы жоқ, бұл — астарлы сөз. Мұндағы ой: тіпті жа...
Түйе - дала кемесі.
**Негізгі мағынасы** «Түйе - дала кемесі» деген мақалдың тура мағынасы — түйе шөлейт пен кең далада жүк тасуға, ұзақ жо...
Даланың көркі - ағаш.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — кең далаға сән беріп, оны көрікті ететін нәрсенің бірі ағаш екені. Аст...
Ғалам - адам үшін,
Адам - ғалам үшін.
Адам - ғалам үшін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен әлемнің бір-бірімен тығыз байланысын білдіреді. Тура мағынасында ғалам адамға өм...
Қараша болмай, қар жаумас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қараша айы өтпей, қар түспейді. Астарлы мағынасы: әр істің өз реті, өз...
Ел ағыны мен су ағыны бір.
**Негізгі мағынасы** «Ел ағыны мен су ағыны бір» деген мақал халықтың жүрісі мен судай ағатын табиғи қозғалысты салысты...
Жусансыз жерді от деме,
Көжесіз елді тоқ деме.
Көжесіз елді тоқ деме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал туған жердің, елдің өзіне тән белгісі мен ырысы болмай, сырттай ғана толық көрінген нәрсе...
Күн - күйеу, жер - қалыңдық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғат пен жердің өзара жарасымын бейнелейді. Тура мағынасында күн мен жердің байланысы...
Үркер шырқай берсе, күн суи береді,
Үркер төмендей берсе, күн жыли береді.
Үркер төмендей берсе, күн жыли береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал аспан денелерінің қозғалысын бақылап, табиғаттағы өзгерісті болжауға үйретеді. Үркер жұлд...
Қараша - қауыс,
Кәрі-құртаңды тауыс.
Кәрі-құртаңды тауыс.
**Негізгі мағынасы** Қараша айы келгенде күн суып, тіршілік тартыла бастайды. Мақалдың тура мағынасы — күздің соңғы кезе...
Ел қадірін білмеген - занталақ,
Көл қадірін білмеген - дуадақ.
Көл қадірін білмеген - дуадақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де, тіршіліктің де қадірін білмеген адамды сынайды. Тура мағынасында айт...
Ең көп оқылған
Сулы жер құрақсыз болмас,
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Таулы жер бұлақсыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз сыры, өз жарасымы болатынын білдіреді. Су бар жерде құрақ өсед...
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің таб...
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгер...
Көлдің көркі - құрақ,
Таудың көркі - бұлақ.
Таудың көркі - бұлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттың әр бөлшегі өз орнымен сұлу екенін білдіреді. Көлдің сәнін келтіретін — оның жа...
Қыстағы қар - жерге ырыс,
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста жауған қар жерді ылғалдандырып, көктемгі егінге нәр береді; жазда...
Бұл бөлімде табиғат көріністері мен құбылыстары туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Халық желдің мінезін, бұлттың көшін, жаңбыр мен қардың ырғағын, күннің шуағын бақылап, тіршілік тәжірибесін қысқа да нұсқа нақылға айналдырған.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.