Табиғат көріністері мен құбылыстары туралы 162
Табиғат көрінісі мен құбылыстары жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ауа райы, жер-су, жел мен жаңбырға қатысты даналық.
162
Мақал-мәтел
55.9K
Қаралым
345
Орташа
Сұрыптау:
Ғалам - адам үшін,
Адам - ғалам үшін.
Адам - ғалам үшін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен әлемнің бір-бірімен тығыз байланысын білдіреді. Тура мағынасында ғалам адамға өм...
Жағасы - жайлау, төсі - қыстау.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға жайлы, кең, қонысқа қолайлы жерді сипаттайды. Тура мағынасында өзен-көл жағасы, бе...
Күн - күйеу, жер - қалыңдық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғат пен жердің өзара жарасымын бейнелейді. Тура мағынасында күн мен жердің байланысы...
Қараша - қауыс,
Кәрі-құртаңды тауыс.
Кәрі-құртаңды тауыс.
**Негізгі мағынасы** Қараша айы келгенде күн суып, тіршілік тартыла бастайды. Мақалдың тура мағынасы — күздің соңғы кезе...
Арқада қыс болмаса, арқар ауып несі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: Арқа өңірінде қыс қатты болмаса, арқар өз мекенін тастап, басқа жаққа а...
Пәленің алды - қар, арты - дауыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кез келген пәленің, қиындық пен апаттың басы алғашқы белгіден басталатынын ескертеді. «Қа...
Күн күркіресе, жер иір,
Жер иісе, мал иір.
Жер иісе, мал иір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғат құбылысы мен тіршілік байланысын астастырып түсіндіреді. Күн күркірегенде жердің...
Ат аяған жерге қарайды,
Құс аяған көкке қарайды.
Құс аяған көкке қарайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ат аяғын абайлап басып, жердің ыңғайына қарай қозғалады, ал құс ұшқанда...
Үркер шырқай берсе, күн суи береді,
Үркер төмендей берсе, күн жыли береді.
Үркер төмендей берсе, күн жыли береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал аспан денелерінің қозғалысын бақылап, табиғаттағы өзгерісті болжауға үйретеді. Үркер жұлд...
Бұлт ала, жер шала.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бұлт аспанды толық жаппай, ала-құла болып тұрған кезде жердің бір бөлі...
Құстың қонар жерін су білер,
Мал қонысын ну білер.
Мал қонысын ну білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: құс қай жерге қонатынын судың бар-жоғы айқындайды, ал мал қай жерге қон...
Қыстағы қар, жаздағы жаңбыр,
Жерге жауған нұр.
Жерге жауған нұр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыста жауған қар мен жазда жауған жаңбырды жерге түскен береке, ырыс деп бағалайды. Тура...
Ағын су өлмейді,
Асқар тау өлмейді,
Ай мен Күн өлмейді,
Қара Жер өлмейді.
Асқар тау өлмейді,
Ай мен Күн өлмейді,
Қара Жер өлмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірдің мәңгі жалғасатын құбылыстарын айтып, табиғаттағы кей нәрселердің өлмейтін, бітпей...
От амалы - ойылған қыс,
Сәуір - сәнді қыс,
Зауза, саратан, сіздерден де қорқам.
Сәуір - сәнді қыс,
Зауза, саратан, сіздерден де қорқам.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел ауа райының құбылмалы екенін, кей мезгілдердің алдамшы жылы көрінісіне сенуге болма...
Көктем, көктем нұрын төккен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көктемнің елге, жерге, жанға беретін жылуын, шуағын, жаңару қуатын суреттейді. Тура мағын...
Ең көп оқылған
Сулы жер құрақсыз болмас,
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Таулы жер бұлақсыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз сыры, өз жарасымы болатынын білдіреді. Су бар жерде құрақ өсед...
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің таб...
Көлдің көркі - құрақ,
Таудың көркі - бұлақ.
Таудың көркі - бұлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттың әр бөлшегі өз орнымен сұлу екенін білдіреді. Көлдің сәнін келтіретін — оның жа...
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгер...
Қыстағы қар - жерге ырыс,
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста жауған қар жерді ылғалдандырып, көктемгі егінге нәр береді; жазда...
Бұл бөлімде табиғат көріністері мен құбылыстары туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Халық желдің мінезін, бұлттың көшін, жаңбыр мен қардың ырғағын, күннің шуағын бақылап, тіршілік тәжірибесін қысқа да нұсқа нақылға айналдырған.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.