Табиғат көріністері мен құбылыстары туралы 162
Табиғат көрінісі мен құбылыстары жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ауа райы, жер-су, жел мен жаңбырға қатысты даналық.
162
Мақал-мәтел
32.5K
Қаралым
200
Орташа
Сұрыптау:
Қыс шілдеде жілік жүгірер,
Жаз шілдеде күлік жүгірер.
Жаз шілдеде күлік жүгірер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жыл мезгіліне қарай тіршілік ырғағы өзгеретінін білдіреді. Тура мағынада, қыста малдың жі...
Самарқанның сар жолы,
Бұланайдың тар жолы.
Бұланайдың тар жолы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — Самарқанға баратын жолдың сарғайған, кең де ашық болғанын, ал Бұланай...
Кішкене тастан қауақтай бас жарылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — кішкентай ғана тас та адамға қатты соққы болып, басын жара алады. Аст...
Тау кезеңсіз болмас,
Өлке өзенсіз болмас.
Өлке өзенсіз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өз табиғи белгісі, өз болмысы болатынын білдіреді. Тау болған жерде кезең, ас...
Ақырап ақырып келеді,
қарлы боранын шақырып келеді.
қарлы боранын шақырып келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда Ақырап айының мінезі қатты, ызғарлы, суық желі мен бораны жиі болатыны астарланып айтыл...
Құстың қонар жерін су білер,
Мал қонысын ну білер.
Мал қонысын ну білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: құс қай жерге қонатынын судың бар-жоғы айқындайды, ал мал қай жерге қон...
От амалы - ойылған қыс,
Сәуір - сәнді қыс,
Зауза, саратан, сіздерден де қорқам.
Сәуір - сәнді қыс,
Зауза, саратан, сіздерден де қорқам.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел ауа райының құбылмалы екенін, кей мезгілдердің алдамшы жылы көрінісіне сенуге болма...
Үт кірді, үсік шықты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күздің аяқталып, қыстың лебі сезіле бастағанын білдіреді: үт кіріп, үс...
Ағын су өлмейді,
Асқар тау өлмейді,
Ай мен Күн өлмейді,
Қара Жер өлмейді.
Асқар тау өлмейді,
Ай мен Күн өлмейді,
Қара Жер өлмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірдің мәңгі жалғасатын құбылыстарын айтып, табиғаттағы кей нәрселердің өлмейтін, бітпей...
Бір қарлығаш келгенмен жаз болмайды,
Бір сауысқан келгенмен қыс болмайды.
Бір сауысқан келгенмен қыс болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір қарлығаштың келуімен жаз толық орнап кетпейді, бір сауысқанның келу...
Күн күркіресе, жер иір,
Жер иісе, мал иір.
Жер иісе, мал иір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғат құбылысы мен тіршілік байланысын астастырып түсіндіреді. Күн күркірегенде жердің...
От пен су - тілсіз жау.
**Негізгі мағынасы** «От пен су — тілсіз жау» деген мақал адамға көрінген сәтте үнсіз-ақ үлкен зиян келтіретін екі күшт...
Бұлт ала, жер шала.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бұлт аспанды толық жаппай, ала-құла болып тұрған кезде жердің бір бөлі...
Үркер мен Ай ауыл-үй қонысты,
Үркер мен Ай тоғысты.
Үркер мен Ай тоғысты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аспандағы Үркер мен Айдың бір мезетте көрінуі, яғни табиғат құбылысыны...
Тәңірінің құдіретін көрем десең тауға бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның табиғаттағы ұлы құбылыстарға қарап, Жаратушының құдіретін тануға болатынын айтад...
Ең көп оқылған
Сулы жер құрақсыз болмас,
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Таулы жер бұлақсыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз сыры, өз жарасымы болатынын білдіреді. Су бар жерде құрақ өсед...
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің таб...
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгер...
Көлдің көркі - құрақ,
Таудың көркі - бұлақ.
Таудың көркі - бұлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттың әр бөлшегі өз орнымен сұлу екенін білдіреді. Көлдің сәнін келтіретін — оның жа...
Қыстағы қар - жерге ырыс,
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста жауған қар жерді ылғалдандырып, көктемгі егінге нәр береді; жазда...
Бұл бөлімде табиғат көріністері мен құбылыстары туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Халық желдің мінезін, бұлттың көшін, жаңбыр мен қардың ырғағын, күннің шуағын бақылап, тіршілік тәжірибесін қысқа да нұсқа нақылға айналдырған.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.