Әйел, жар туралы 323
Әйел мен жар туралы қазақ мақал-мәтелдері: отбасы, сыйластық, бірлік пен тұрмыс даналығы.
323
Мақал-мәтел
111.3K
Қаралым
344
Орташа
Сұрыптау:
Әйелдің абыройы - дақ түспеген ары.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйел адамның қадір-қасиеті оның ар-намысымен өлшенетінін айтады. Тура мағынасында, «абырой»…
Келіннің бетін кім ашса, сол ыстық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — келін түскенде оның бетін ашқан адамға ел ерекше ілтипат көрсетеді…
Ебелектен отын болмас,
Ойнастан қатын болмас.
Ойнастан қатын болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ебелек сияқты ұсақ, бос шөптен жақсы отын шықпайды; ойнақылықпен, жеңіл…
Туғанына мекіренбеген ана - безбүйрек,
Тумысында уызға жарымаған төл - қатпа.
Тумысында уызға жарымаған төл - қатпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ана мейірімінің де, алғашқы тәрбие мен қамқорлықтың да өмір бойы адамға әсер ететінін…
Жаман жігіт той бұзар,
Жаман әйел үй бұзар.
Жаман әйел үй бұзар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман мінезді адамның, әсіресе үй ішіндегі берекені кетіретін кісінің зиянын айтады. Тура…
Бұзылған қатын бұралқы итпен тең.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында әйелдің бұзылған, жөнсіз, тәрбиесіз мінезін өте төмен бейнемен салыстырады…
Бодалақ жіпті бос қатын,
Алсаң етті қос қатын.
Алсаң етті қос қатын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үй ішіндегі іске, әсіресе әйел адамның шаруасына жауапкершілікпен қарау керегін ескертеді…
Қызды ауыл көңілді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қыздары бар ауылдың тіршілігі қызық, думанды, шуақты болады деген ой…
Ерден бағы жанбаған әйел ғаріп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ерімен бақыт тауып, тіршілігі түзелмеген әйелдің жағдайы ауыр болатынын білдіреді. Тура…
Атың шабан болса -
дүниенің азабы,
Алғаның жаман болса -
бұл дүниенің тозағы,
Балаң жаман болса -
көрінгеннің мазағы.
дүниенің азабы,
Алғаның жаман болса -
бұл дүниенің тозағы,
Балаң жаман болса -
көрінгеннің мазағы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өміріндегі үш ауыртпалықты қатар көрсетеді: шабысы баяу, жарамсыз ат — жол азабы…
Ұл жақсысы құрметті,
Келін жақсысы келбетті.
Келін жақсысы келбетті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұл мен келіннің жақсы қасиеті тек сыртқы көрініспен емес, мінезі мен іс-әрекеті арқылы…
Әйелі өлген
Қызды ауылға қарап жылайды.
Қызды ауылға қарап жылайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әйелі қайтыс болған ер адам қайғысын сыртқа шығарып, жұбанышты өз…
Әйелдің күші жоқ, айласы көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әйелдің күші ер адамның бұлшық еттегі күші сияқты болмауы мүмкін, бірақ…
Жақсы қатын жарының жақсылығын асырар, Жамандығын жасырар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы жардың отбасы ішіндегі орны өте биік екенін айтады. Жақсы қатын ерінің жақсы қасиетін…
Күйеу атымен күл шығар.
Негізгі мағынасы «Күйеу атымен күл шығар» деген мақал күйеудің үй ішіндегі орны мен беделін, оның бір істі бітіріп…
Қатын ашуланса қазан қайнатар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ашуланған әйел үйдегі тірлікті қыздырып, қазанын қайнатып, шаруаны…
Келін, келін, келін бақ,
Келмей жатып сөзін бақ.
Келмей жатып сөзін бақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал келіннің жаңа түскен жеріндегі ең басты міндеті — өз сөзін, мінезін, жүріс-тұрысын аңдап…
Жақсы қатын алғанның тойы өз үйінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — отбасы құрған адамға тойдың, қуаныштың, береке мен сәннің өз шаңырағында…
Сұлу алған жолдасынан айырылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сыртқы сұлулығына ғана қызығып үйленген адам жолдасын жоғалтып алуы…
Жетесіз әйел ер қадірін білмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы мен тәрбиесі кем, түсінігі таяз әйел ер адамның қадірін жете…
Екі әйелі бардың дауы үйінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі әйел алған адамның үйінде дау-дамай, келіспеушілік көп болатынын меңзейді. Тура…
Түйе тұзға келер,
Күйеу қызға келер.
Күйеу қызға келер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: түйе тұзды жерге тартылып келеді, ал күйеу қалыңдығын, яғни қыз жағын…
Ұятсыз әйел тұзсыз ас секілді.
Негізгі мағынасы «Ұятсыз әйел тұзсыз ас секілді» деген мақал әйелдің ұят, иба, тәрбиесі болмаса, отбасының да, ортаның…
Алқатсаң, алқат қызыңды,
Ақтар ол дәм-тұзыңды.
Ақтар ол дәм-тұзыңды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қызды дұрыс тәрбиелеп, жөн-жосықпен өсірсең, ол ертең барған жерінде ата-анасының абыройын…
Келіншектің баласын кезек сүй.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас келіншектің баласына тек өз перзенті ретінде ғана емес, туыс-жақынның бәрі ортақ…
Судық түбін шым бөгейді,
Даудың түбін қыз бөгейді.
Даудың түбін қыз бөгейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі түрлі істің түйінін әйелдің, әсіресе қыздың, ибалы мінезі мен ақыл-парасаты жұмсарта…
Ыштан көйлек болмайды кигенменен,
Жаман қатын болмайды сүйгенменен.
Жаман қатын болмайды сүйгенменен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені кигенмен, оның шынайы болмысы өзгермейді; сол сияқты адамды…
Ауылыңа қалың берсең, төменнен бер,
Қызыңа қалың берсең, жоғарыдан бер.
Қызыңа қалың берсең, жоғарыдан бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — мал-жанға, қалың малға келгенде ауылға беретін көмекті де, қызға…
Әйел жомарттық қылғанда,
Еркектің сараңдық қылғаны - өлім.
Еркектің сараңдық қылғаны - өлім.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйелдің жомарттығы мен кең пейілін жоғары бағалап, ер адамның сараңдығын қатты сынайды. Тура…
Ерлі-зайыптының
төсегі бір болғанмен,
Көретін түсі басқа.
Ішетін қазаны бір болғанмен,
қарны бөлек.
Түтіні бір болғанмен,
түйсігі бөлек.
төсегі бір болғанмен,
Көретін түсі басқа.
Ішетін қазаны бір болғанмен,
қарны бөлек.
Түтіні бір болғанмен,
түйсігі бөлек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ерлі-зайыптылардың бір үйде, бір отбасында өмір сүргенімен, әрқайсысының ойы, мінезі, көңіл…
Қыздың көркі - кигені,
Жігіттің көркі - сүйгені.
Жігіттің көркі - сүйгені.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы сәні мен ішкі қадірін салыстырады. Қыз баланың көркі оның жарасымды киімінде…
Қызды таныс алады,
Таныс алмаса, қоныс алады.
Таныс алмаса, қоныс алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал құдалық, қыз айттыру, отбасын құру ісінде таныстық пен араластықтың үлкен рөл атқаратынын…
Жылқыдағы боз айғыр,
Қуып құлын таламас.
Қуып құлын таламас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: боз айғыр өзінен шыққан құлынды қумайды, оған тістеніп, шабуыл жасамайды…
Суды құм бөгейді,
Дауды қыз бөгейді.
Дауды қыз бөгейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: судың жолын құм бөгей алады, ал даудың алдын алуға немесе басылуына қыз…
Сүюдің көркі - теңінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал махаббаттың да, сыйластықтың да өз орнында болғаны әдемі екенін білдіреді. Тура мағынасында…
Алмауыттан ат мінсең,
Жақын болар алысың.
Әдепті, арлы жар сүйсең,
Оңғарылар бар ісің.
Жақын болар алысың.
Әдепті, арлы жар сүйсең,
Оңғарылар бар ісің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы таңдау адамның өміріне тікелей әсер ететінін айтады. Тура мағынасында, жақсы атқа…
Жақсы қатын жаман еркекті адам етеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасы ішіндегі әйелдің рөлі өте үлкен екенін аңғартады. Жақсы мінезді, ақылды, сабырлы…
Таза сабаның қымызын іш,
Мейірман ананың қызын ал.
Мейірман ананың қызын ал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі түрлі қасиетті салыстырады: біріншісі — тазалық пен сапа, екіншісі — мейірім мен тәрбие…
Денсаулық - ғанибет,
Сырқаулығы болмаса.
Ер жолдасы - қатыны,
Ақ жаулығы болмаса.
Сырқаулығы болмаса.
Ер жолдасы - қатыны,
Ақ жаулығы болмаса.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың бірінші бөлігі денсаулықтың ең үлкен ғанибет, яғни адамға берілген бағалы нығмет екенін…
Қатын ерге қарайды,
Ер жерге қарайды.
Ер жерге қарайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасы ішіндегі жауапкершілік пен бағыт-бағдарды астарлап айтады. Тура мағынасында әйел…
Ең көп оқылған
Қымызды кім ішпейді,
Қызды кім айттырмайды.
Қызды кім айттырмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша қымызды көп адам ішеді, ал қызды айттыру — қазақтың ертеден келе…
Әйел жерден шыққан жоқ,
Ол - еркектің баласы.
Еркек көктен түскен жоқ,
Әйел - оның анасы.
Ол - еркектің баласы.
Еркек көктен түскен жоқ,
Әйел - оның анасы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер мен әйелдің бір-бірінен бөлек емес, өмірде өзара тығыз байланыста екенін білдіреді…
Бірінші байлық - денсаулық,
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі ең қымбат құндылықтарды ретімен көрсетеді. Бірінші байлық — денсаулық…
Қалыңсыз қыз болса да
Кәдесіз қыз болмайды.
Кәдесіз қыз болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қалыңмал сұралмаса да, қызды ешбір кәде-сый, жөн-жоралғысыз ұзатуға…
Анасын көріп қызын ал,
Аяғын көріп асын іш.
Аяғын көріп асын іш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы келбетіне ғана емес, шыққан тегіне, тәрбиесіне қарап бағалау керек екенін…
Бұл бөлімде әйел, жар және отбасы жайлы қазақтың мақал-мәтелдері жинақталған. Олар ерлі-зайыптылар арасындағы сыйластық, жауапкершілік, татулық пен үй ішінің берекесі туралы халықтың өмірлік тәжірибесін қысқа да нұсқа жеткізеді.
Әйелді ардақтау, жарды қадірлеу, отбасы бірлігін сақтау сияқты ұғымдар қазақ дүниетанымында ерекше орын алады. Осы категориядағы нақылдар арқылы жұбайлық қатынастың мәні, мінез бен ниеттің ықпалы, үйдің ырысы мен ынтымағы жөніндегі терең ойларды табасыз.
Әйелді ардақтау, жарды қадірлеу, отбасы бірлігін сақтау сияқты ұғымдар қазақ дүниетанымында ерекше орын алады. Осы категориядағы нақылдар арқылы жұбайлық қатынастың мәні, мінез бен ниеттің ықпалы, үйдің ырысы мен ынтымағы жөніндегі терең ойларды табасыз.