Итті иесімен қина.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Итті иесімен қина» деген мақалдың тура мағынасы — итке жасалатын әсер оның иесіне де тиюі мүмкін деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — адамға немесе бір нәрсеге тікелей емес, сонымен байланысты жақын адам арқылы ықпал етуге болады. Бұл жерде иесі мен иттің байланысы мысал ретінде алынып, жауапты, ықпалды адамды қыспаққа алу арқылы мәселені шешуге болатыны меңзеледі. Сонымен бірге бұл сөз сақтықпен, амалмен әрекет етуді ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» — бағынатын, тәуелді жақты, ал «ие» — ықпал етуші, жауап беретін адамды бейнелейді. Қазақ танымында ит пен иенің арасы берік байланыс деп қаралады: итке істелген іс иесіне де әсер етеді. Сондықтан бұл образ бір адамның ісі екінші адамға да салмақ түсіретінін көрсетеді. Теңеу өмірдегі өзара тәуелділікті, байланыс үзілмейтін жағдайларды ұғындырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің әрекетіне тікелей емес, оның жауапты адамына, жетекшісіне немесе жақын ортасына әсер ету керек болғанда қолданылады. Мысалы, қызметкері заңды бұзған компаниямен сөйлескенде, тек орындаушыны емес, басшысын да жауапқа тарту қажет болуы мүмкін. Мақал осындай жағдайда амалмен, жүйелі жолмен әрекет ету керегін еске салады.