Ит кемірген асықтай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ит кемірген асықтай» деген мақал бір істің берекесі кеткенін, қадірі қалмағанын, өңі бұзылып, ешкімге жұғымсыз болып қалғанын білдіреді. Тура мағынасында ит кемірген асықтың түрі нашарлап, сүйегі мүжіліп, пайдалануға келмей қалады. Астарлы мағынасы — адамға да, іске де, затқа да тиісінше күтім болмаса, оның құны төмендеп, сәні де, пайдасы да кетеді. Бұл сөз көбіне бір нәрсенің әбден тозғанын, қадірсіз күйге түскенін мысқылмен айту үшін қолданылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — талғаусыз кеміретін, аямай бүлдіретін бейне. Ал «асық» — қазақ ұғымында ойнауға жарайтын, қолға ұсталатын, кәделі зат. Ит кемірген асықтың түрі бұзылып, мәні жоғалады. Сондықтан бұл образ бір нәрсенің сыртқы көрінісі ғана емес, ішкі бағасының да кеміп бара жатқанын аңғартады. Мақалдағы салыстыру өте нақты әрі мысқылға толы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тозған, ескірген, күтімсіз қалған затқа не сапасыз іске байланысты айтылады. Мысалы, біреу ұзақ уақыт қараусыз қалған ескі телефонды көрсетсе, «мынауың ит кемірген асықтай болыпты» деп айтуы мүмкін. Бұл арқылы заттың әбден тозғаны, бұрынғы қалпынан айырылғаны білдіріледі.