Итпен құда болсаң, боқпен той жасарсық.
«Итпен құда болсаң, боқпен той жасарсық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — итпен құда болып, той жасасаң, тойыңның берекесі болмай, тіпті жиіркенішті іске айналатындай әсер береді. Астарлы мағынасы — жаман, әдепсіз, пейілі тар не тәрбиесіз адаммен жақын аралассаң, одан жақсы нәтиже шықпайды; сыйластықтың орнына ұят, дау, былық келеді. Халық мұнда адам таңдау, араласатын ортаны дұрыс саралау керектігін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» сөзі нақты жануарды ғана емес, мінезі дөрекі, қисық, қадірсіз адамды бейнелейді. Ал «боқпен той» тіркесі — салтанаты жоқ, былыққа толы, қадірсіз істің көрінісі. Яғни той сияқты қуанышты істің өзі орынсыз адаммен араласқанда қадірінен айырылып, қорлыққа айналатынын көрсетеді. Бұл — өте қатқыл, бірақ ойды дәл жеткізетін халықтық теңеу.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға жаман әдеті бар, сенімсіз, тәрбиесіз ортадан сақ болуды ескертуде қолданылады. Мысалы, біреу тек пайда үшін жөнсіз адамдармен байланысса, кейін солардың сөзіне қалып, абыройын жоғалтуы мүмкін. Сондай кезде «Итпен құда болсаң, боқпен той жасарсың» деп, ортаны дұрыс таңда деген ой айтылады.