Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
272
Орташа
Сұрыптау:
Құлды мақтайын десең алысқа сат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — құлды асыра мақтай бастасаң, оның құнын көтеріп, алысқа сатып жіберуг...
Хан Құдай емес,
Қара қурай емес.
Қара қурай емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: хан да адам, ол Құдай емес; қарапайым пенде де құр кеуіп тұрған қурай с...
Түйенің өзі түйе, құмалағы емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның, заттың не істің үлкен-кішілігін орнымен бағалауды ескертеді. Түйе — ірі, салмақт...
Иттен бір сүйек қарыздар.
**Негізгі мағынасы** «Иттен бір сүйек қарыздар» деген мақалдың тура мағынасы — итке бір сүйек беру керек, яғни өте шағы...
Сылдыры бар да, салмағы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай әдемі, дауысы көп, бірақ шын мәнінде салмақсыз, пайдасы аз нәрсені меңзейді. Яғни...
Жақсының үйі түссе, күйі түседі,
Жаманның үйі түссе, бүйі түседі.
Жаманның үйі түссе, бүйі түседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адам мен жаман адамның мінезін салыстырып тұр. Жақсы кісі біреудің үйіне кірсе, арт...
Ақымаққа жылтырағанның бәрі алтын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақымақ адам жылтыраған, көз тартқан нәрсенің бәрін шынайы алтын деп о...
Алам десе сақ құлақ,
Берем десе салпаң құлақ.
Берем десе салпаң құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға екі түрлі мінезді салыстырып көрсетеді: бір нәрсені **алуға келгенде** елеңдеп, өт...
Жақсылық жайында жасқанбай сөйле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды игі істі, ізгілікті, адал ниетті ашық айтуға шақырады. Жақсылықты көрсең, оны жасы...
Қарт адамның қайраты тілінде қалады.
**Негізгі мағынасы** Қартайған адамда бұрынғыдай дене күші азаюы мүмкін, бірақ оның өмірден жинаған тәжірибесі, ақылы, б...
Ақылы жоқ жаманға,
Ауыл малы бұралқы.
Ауыл малы бұралқы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылы жоқ, жөнді ойлай алмайтын адамға жұрттың ортақ дүниесі де пайда әкелмейтінін білдір...
Тырна көкте, тұяқ жерде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды екі жаққа бірдей қарап, тепе-теңдік сақтауға үндейді. Тура мағынасында тырна көкт...
Барболсаң «жоқпын» деме,
Жоқ болсаң «тоқпын» деме.
Жоқ болсаң «тоқпын» деме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды шынайылыққа, кішіпейілділікке шақырады. Тура мағынасында: қолыңда бар нәрсе болса...
Жаманға олжа түссе,
Үлесе алмай көпке түседі.
Үлесе алмай көпке түседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман, яғни пиғылы бұзық, сараң не әділетсіз адамға олжа, табыс немесе артық дүние түссе,...
Сөзге батыр, іске пақыр.
**Негізгі мағынасы** «Сөзге батыр, іске пақыр» деген мақал сөзді көп сөйлеп, уәде беруге келгенде мықты, ал нақты іс жа...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.