Шілдеде мұз қатырған.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — шілде сияқты аптап ыстық кезде мұздың қатуы мүмкін емес деген ұғым. Астарлы мағынасы — бір нәрсенің табиғатына, уақытына және жағдайына сыймайтын, орынсыз істі білдіреді. Яғни, болмысы мен мезгілі келмейтін нәрсені зорлап жасату қиын, тіпті қисынсыз. Халық мұны «мүлде болмайтын іс» дегенге жақын мағынада айтады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы шілде — жаздың ең ыстық, қапырық шағы, ал мұз — қатаң суықтың белгісі. Екеуі бір-біріне қарама-қарсы ұғым ретінде алынған. Сондықтан «шілдеде мұз қатырған» деген тіркес табиғат заңына қайшы келетін, шектен тыс қиын не мүмкін емес жағдайды бейнелейді. Бұл образ арқылы халық ойдың қисынын, істің жөнін дәл жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал орынсыз, шектен тыс қиын, не мүлде жүзеге аспайтын істі сипаттауға қолданылады. Мысалы, біреу тәжірибесіз кезде өте күрделі жобаны бір күнде бітірмек болса, «бұл шілдеде мұз қатырғанмен бірдей» деуге болады. Яғни, асығыстықтан сақтанып, шындыққа сай жоспар құру керек екенін ескертеді.