«Шілдеде мұз қатырған.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл тұрақты тіркес аса епті, қолынан келмейтіні жоқ, мүмкін емес істі де тындыратын адамды сипаттайды. Тура мағынасында шілденің аптап ыстығында мұз қатыру мүмкін емес; соны істей алған адам — ерекше шебер. Астарлы мағынасы — тапқыр, пысық, айласы мол жан. Көбіне мақтау ретінде айтылады, бірақ кей жағдайда кекесін аралас: ешкім ойламаған айламен ісін бітіріп кететін қу, ысылған адамға қатысты да қолданылады.
Образдар мен теңеулер
«Шілде» — жаздың ең ыстық айы, ал «мұз» — қаһарлы қыстың белгісі. Екі қарама-қарсы ұғымды бір тіркеске сыйғызу арқылы халық табиғат заңын да бұра алатындай ерекше қабілетті әсірелеп көрсетеді. Әсірелеу — қазақ тіркестерінің сүйікті тәсілі, ол адам қабілетін бір ауыз сөзбен есте қалдырады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл тіркес қиын жағдайдан жол тапқан, тапшылықта да ісін бітірген адамға айтылады. Мысалы, қаржысы аз ауыл мектебінің директоры демеушілер тауып, жергілікті шеберлермен бірге жаңа спорт залын салып шықса, жұрт оны «шілдеде мұз қатырған адам» деп мақтайды. Ал тек айламен күн көретін біреуге айтылса, сөздің астарында сақтандыру бар.