Шапшаңдықтан қашпа,
Аптығуға баспа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал асығыстық пен сабырдың ара жігін ажыратады. «Шапшаңдықтан қашпа» дегені — істі жылдам, ширақ істеуден қорықпа, әрекеттің өзі жаман емес. Ал «Аптығуға баспа» дегені — шектен тыс асығып, ойланбай қимылдама, өйткені аптыққан адам қателікке көп ұрынады. Яғни мақалдың астарлы мәні: жылдамдық керек, бірақ ол байыппен, салмақпен ұштасуы тиіс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шапшаңдық» — ептілік, ұқыптылық, істі дер кезінде атқару белгісі. Ал «аптығу» — жүректің дүрсілдеп, ақылдың кейін қалуы, шыдамсыздық пен асығыс мінездің көрінісі. Халық шапшаңдықты жақсы қасиет ретінде көрсетеді, бірақ оны ашуға, күйгелектікке айналдырмауды ескертеді. Бұл жерде бір ғана қимыл емес, адамның ішкі тәртібі де айтылып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал оқу, жұмыс, көлік жүргізу, шешім қабылдау сияқты жағдайларда өте орынды. Мысалы, қызметкер тапсырманы тез бітірмек болып, тексермей жіберсе, қате кетеді. Ал сабыр сақтап, жылдамдықты ұқыптылықпен ұштастырса, нәтиже де сапалы болады. Сондықтан мақал адамды ширақ болуға, бірақ басын да, ойын да асықтырмауға үйретеді.
Aptyǵýǵa baspa.