Ұйықтаған ұйқы алады,
Ұйықтамаған жылқы алады,
Еріншек дүниеден құр қалады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ұйқыға берілген адам тынығып, күш жинайды, ал сергек, қимылдаған адам шаруасын бітіріп, ырысқа ие болады. Астарлы мағынасы — жалқаулық пен әрекетсіздік адамды артта қалдырады, ал еңбек еткен, қимылдаған, тәуекел еткен жан пайдаға жетеді. «Еріншек дүниеден құр қалады» дегені — қол қусырып отырған адам байлыққа да, мүмкіндікке де жете алмайды деген ескерту.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұйықтаған» — әрекетсіз, босаң күйді білдіреді, ал «ұйықтамаған» — сергек, ізденгіш, еңбекқор адамды бейнелейді. «Жылқы алады» деген тіркес жылқының бағалы мал екенін ғана емес, қимылдап, қолайлы сәтті жібермеген адамның ырысқа ие болатынын меңзейді. Яғни, мал да, несібе де — еңбектің, ұқыптылықтың жемісі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті: оқу, жұмыс, кәсіпте мүмкіндікті дер кезінде пайдалану керек. Мысалы, студент емтиханға дайындықты кейінге қалдырса, жақсы нәтиже күтпейді; ал күн сайын уақтылы оқыған адам білім алып, жетістікке жетеді. Сондықтан мақал адамды жалқаулықтан сақтап, белсенділікке шақырады.
Uıyqtamaǵan jylqy alady,
Erinshek dúnıeden qur qalady.