Туған Ай тұрса,
Үркерге қарсы қарап.
Қыс түсер,
Шақырайып боран борап.
«Туған Ай тұрса, Үркерге қарсы қарап. Қыс түсер, Шақырайып б…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал табиғат құбылысына қарап, ауа райын шамалауға болатынын білдіреді. Айдың туу қалпы мен Үркерге қарсы қарауы қыстың жақындап қалғанының белгісі деп танылған. Астарлы мағынасы — кез келген істің, құбылыстың алдын белгілері арқылы аңғарылатыны; яғни адам байқампаз болса, болатын жағдайды ертерек түсінеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «Туған Ай» — жаңа туып келе жатқан ай, ал «Үркер» — халық танымындағы жұлдыз шоғыры. Айдың Үркерге қарсы қарауы аспан қозғалысының ерекше қалпы ретінде алынған. «Қыс түсер, шақырайып боран борап» деген жолдарда қыс қатал, ызғарлы кейіпте суреттеледі. Яғни боранның «шақырайып» келуі — аяздың күшейіп, табиғаттың тына қалуын бейнелейтін көркем образ.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақалдың мәні тек ауа райын болжаумен шектелмейді. Ол адамды белгіге мұқият қарап, ерте дайындалуға үндейді. Мысалы, қыстың белгісі байқалса, мал қорасын бекітіп, отын-суын қамдап қою керек. Сол сияқты жұмыста да ерте жоспар құрған адам қиындыққа дайын тұрады.
Úrkerge qarsy qarap.
Qys túser,
Shaqyraıyp boran borap.