Сағадағы су ішер, аяқтағы у ішер.

Негізгі мағынасы

Мұндағы «саға» — өзеннің басы, бастауы, ал «аяқ» — оның төменгі ағысы. Мақалдың тура мағынасы: өзеннің бас жағында отырғандар таза су ішеді, ал аяқ жағындағылар жоғарыдан ағып келген лай мен қоқысқа толған суды, яғни «у» ішеді. Астарлы мағынасы — игіліктің бастауына жақын отырған адамға ең жақсысы тиеді, ал соңғы кезекте тұрғандарға қалдық қана жетеді. Мақал байлық пен биліктің бастауында отырғандардың артықшылығын сынай айтады. Сонымен бірге жоғарыдағылар өз істерінің төмендегілерге әсер ететінін ұмытпауы керек деген ескерту бар.

Образдар мен теңеулер

Өзен — ортақ игіліктің, ел тіршілігінің бейнесі. Саға — бастау, тұнық қайнар, билік пен байлықтың көзі. Аяқ — ағыстың соңы, кезектің ең соңы. «Су» мен «у» сөздерінің бір дыбысқа ғана айырмасы мақалға өткірлік береді: бір өзеннің суы бастауда шипа, соңында улы.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін бұл мақал ортақ ресурсқа қатысты жағдайларға дәл келеді. Мысалы, өзеннің жоғарғы ағысындағы зауыт қалдығын суға төксе, төмендегі ауылдар лас су ішуге мәжбүр болады. Немесе жоғарыдан бөлінген көмектің көбі бастауда жұмсалып, шалғайдағы адамдарға азы ғана жетеді. Мақал бастауда тұрғандарға жауапкершілікті еске салады.