Самарқанның сар жолы,
Бұланайдың тар жолы.
«Самарқанның сар жолы, Бұланайдың тар жолы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Самарқанға апаратын сар жол кең, даңғыл, көп жүрілген; Бұланайдың жолы тар, қысаң. Мақал өмірде жолдың да, тағдырдың да түрліше болатынын айтады: бірде кең даламен еркін жүресің, бірде тар өткелге тірелесің. Кейде мұны қатар тұрған екі таңдауға да балайды: біреуі ұзақ, бірақ даңғыл, екіншісі қысқа, бірақ қиын. Нақты реңкі айтылған жағдайға байланысты, негізгі ойы — жолдың кеңі мен тары алмасып отырады, екеуіне де дайын бол.
Образдар мен теңеулер
Сар жол — ұзақ, кең, көп жүрілгендіктен тапталып сарғайып жатқан даңғыл жол. Самарқан — ертеден белгілі сауда қаласы, оған қазақ даласынан керуендер барған, сондықтан Самарқан жолы ұзақ та даңғыл жолдың бейнесі. Бұланай — жер аты; мақалда ол тар, қысаң жолдың белгісі ретінде алынған. Екі жолдың «Самарқанның — Бұланайдың», «сар жолы — тар жолы» деп ұйқасып, қатар тұруы қарама-қарсылықты айқындайды.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал көбіне тағдырдың, өмір жолының алмасып отыратынын айтқанда, кейде таңдау алдында тұрған адамға екі жолдың айырмасын көрсету үшін қолданылады. Тұрмыста сирек естіледі, көбіне қариялардың әңгімесінде, ауыз әдебиеті үлгілерінде кездеседі. Мағынасы бірден түсінікті болмағандықтан, түсіндіре айтқан жөн. Мысалы, оңай табыс пен ауыр еңбекті салыстырған әке ұлына: «Самарқанның сар жолы, Бұланайдың тар жолы — екеуі де алдыңда бар», — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдан қалаға көшпек болған отбасының үлкені балаларына кең жол да, тар жол да алда бар екенін айтып, осы мақалды келтіреді.
— Таудан асатын тар асу мен айналма даңғыл жолдың қайсысын таңдауды талқылаған жүргізушілерге қарт жолаушы мақалды айтады.
Bulanaıdyń tar joly.