Қырдағыға жаңбыр жауса,
Шыңдағыға қар жауар.
«Қырдағыға жаңбыр жауса, Шыңдағыға қар жауар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қырда, яғни жазық биік жерде жаңбыр жауса, одан да жоғары шыңда сол бұлт қар болып түседі: бір ауа райы әр биіктікте әр түрлі. Мақал бір оқиғаның әр адамға оның орнына, жағдайына қарай әр түрлі тиетінін айтады: төмендегіге жеңіл тиген қиындық биіктегіге әлдеқайда ауыр тиеді. Көбіне жоғары лауазымда, жауапты орында тұрған адамның сынағы да, бейнеті де ауыр болатынын меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Қыр — жазық биіктік, белес, ал шың — таудың ең биік ұшы. Таулы өлкеде тұратын ел жақсы біледі: төменде жаңбыр жауғанда, тау басы ағарып шыға келеді. Мақал осы табиғи құбылысты дәл бақылауға негізделген. Жаңбыр мен қар — бір бұлттан түсетін екі түрлі ылғал, жұмсақ пен ауырдың қарама-қарсылығы. «Қырдағы» мен «шыңдағы» тек жерді емес, адамның қоғамдағы орнын да бейнелейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жауапты орындағы адамның ауыртпалығы туралы, көбіне түсіністікпен айтады: «сен үшін жай жаңбыр, ол үшін боран». Бір өзгеріс әркімге әр түрлі тигенде де қолданылады. Біреудің қиындығын менсінбей, «оған бәрібір» деп кемсіту үшін айту орынсыз. Мысалы: «Бізге жай ескерту ғана болды, ал бас дәрігер орнынан кетті. Қырдағыға жаңбыр жауса, шыңдағыға қар жауар».
Қолданылу жағдаяттары
— Құрғақшылық жылы бір-екі сиыры бар көршілер жемді әзер тапты, ал көп малды шаруа қожалығы ауыр шығынға ұшырады; ақсақал мақалды айтты.
— Команда жеңілгенде ойыншылар бір-екі күнде ұмытып кетті, ал бас жаттықтырушының орнынан алынуы туралы сөз шықты.
Shyńdaǵyǵa qar jaýar.