Құсы жоққа тұрымтай сұңқармен тең,
Аты жоққа қотыр тай тұлпармен тең.
«Құсы жоққа тұрымтай сұңқармен тең, Аты жоққа қотыр тай тұлп…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: құсы жоқ адамға тұрымтайдың өзі сұңқардай көрінеді, аты жоқ адамға қотыр тайдың өзі тұлпардай бағаланады. Астарлы мағынасы — қолда бардың қадірін білу, жоқтың орнына барды бағалау. Адамда таңдау аз болса, қарапайым нәрсенің өзі қымбат, бағалы болып көрінеді. Сондықтан бұл сөз жоқшылықтың да, мұқтаждықтың да адамды қанағат пен қадір түсінуге үйрететінін білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «тұрымтай» мен «сұңқар», «қотыр тай» мен «тұлпар» салыстырылған. Тұрымтай — шағын, әлсіздеу құс, ал сұңқар — қыран, биіктік пен күштің белгісі. Қотыр тай — кемшілігі бар жас жылқы, ал тұлпар — жүйрік, қасиетті ат. Яғни, бір нәрсенің шын бағасы оның өз сапасында ғана емес, адамдағы мүмкіндік пен тапшылықта да көрінеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды тұрмыс, жұмыс немесе таңдау аз кезде қолдануға болады. Мысалы, ауылда көлік тапшы болса, ескілеу болса да жүрген машина үлкен көмек болып көрінеді. Сонда «аты жоққа қотыр тай тұлпармен тең» деп, қолда бардың қадірін түсіндіреді. Бұл сөз адамды барға шүкір етіп, жоққа назданбауға шақырады.
Aty joqqa qotyr taı tulparmen teń.