Бота ойнақтаса- молшылық,
Тайлақ ойнақтаса - тоқшылық,
Кәрі түйе ойнақтаса - жоқшылық.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал малдың мінез-құлқы арқылы ел тұрмысының жай-күйін аңғартады. Бота мен тайлақтың еркін ойнауы — үйде ырыс-береке, қорада азық мол, шаруаның күйі жақсы деген ишара. Ал кәрі түйенің ойнауы — қалыптан тыс, сирек көрінетін құбылыс, яғни малдың да, елдің де жағдайы ауырлап, амалсыз күйге түскенін білдіреді. Астарлы мағынасы: табиғаттағы, малдағы өзгеріс адамның тіршілігімен тығыз байланысты, молшылық болса жас төлдің өзі ойнақ салады, ал жоқшылықта тіршілік берекесі кетеді.

Образдар мен теңеулер

Мұнда бота — жаңа туған, нәзік тіршіліктің белгісі; тайлақ — өсіп келе жатқан қуат пен кеңшілік нышаны; кәрі түйе — өмірдің ауыр салмағын тартқан, шаршаған күйдің бейнесі. «Ойнақтау» сөзі қуаныш пен еркіндікті танытса, оның кәрі түйеге телінуі жағдайдың өзгеріп, табиғи тепе-теңдіктің бұзылғанын көрсетеді. Халық малдың қимылын тұрмыс өлшемі ретінде алады.

Қазіргі өмірде

Қазір бұл мақал үй ішінің, шаруаның немесе кәсіптің жағдайын бейнелі түрде айтуда қолданылады. Мысалы, фермердің қорасындағы төлдер емін-еркін шауып жүрсе, жұрт «шаруаның жүзі жарық, молшылық бар» дейді. Ал мал жүдеп, жұрттың күйі кеткенде, бұл сөз жоқшылықты еске салады.