Түйелі бай - киелі бай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Түйелі бай - киелі бай» деген мақал түйесі бар адамның тұрмысы берекелі, шаруасы орнықты деген ойды білдіреді. Тура мағынасында түйесі көп байдың мал-жаны аман, көш-қоны жеңіл, күнкөрісі тәуір болған. Астарлы мағынада түйе — дәулет пен тіршіліктің тірегі, ал «киелі» сөзі оның жай мал емес, қазақ өмірінде ерекше орны бар құт екенін аңғартады. Яғни, малдың ішінде түйе шаруаның ырысын арттыратын, елді алыс жолда да, тұрмыста да сүйейтін төрт түліктің төресі саналған.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «түйе» — молшылықтың, шыдамдылықтың, тұрақтылықтың образы. Түйе шөлге төзімді, жүк көтергіш, ұзақ жолға жарамды болғандықтан, ол байлықтың ғана емес, берекелі өмірдің белгісі ретінде алынған. «Киелі» сөзі түйеге деген құрметті күшейтеді: халық түйені қасиетті, қадірлі мал деп таныған. Бұл жерде байлықтың өлшемі тек ақша емес, малдың өнімділігі мен өмірге пайдасы екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал шаруашылықтың пайдасы бар, өмірге нақты тірек болатын дүние қадірін айту үшін қолданылады. Мысалы, мал өсіретін кәсіпкер түйе бағып, шұбат өндірсе, оның ісі тұрақты табыс әкеледі деп айтуға болады. Сонда мақал нақты еңбектің, пайдалы кәсіптің қадірін білдіреді.