Азамат, жігіт, ер туралы 498
Азамат, жігіт, ер туралы мақал-мәтелдер ерлік, намыс, мінез бен жауапкершілік жайын түйіндейді.
498
Мақал-мәтел
173.7K
Қаралым
348
Орташа
Сұрыптау:
Су жетпейін демейді,
Жар жеткізбейді.
Ер жетпейін демейді,
Мал жеткізбейді.
Жар жеткізбейді.
Ер жетпейін демейді,
Мал жеткізбейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: су болмаса егін, тіршілік ілгері баспайды; жар қолдаса да, адамның өз к...
Түзде жүріп, жау жайратқан батырмын,
Үйге келіп, құрт қайнатқан батырмын.
Үйге келіп, құрт қайнатқан батырмын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай ғана айбар көрсетіп, өзін батыр сезінетін, бірақ шын өмірде қарапайым тірлікке де...
Өз басыңды дауға берсең де,
Жолдасыңды жауға берме.
Жолдасыңды жауға берме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға ең қиын сәттің өзінде жолдасына опасыздық жасамауды үйретеді. Тура мағынада: өзіңе...
Ұлың тентек болса да, зор болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — баланың мінезі бірден жақсы болмаса да, өсіп-жетіліп, елге сөзі өтетін...
Би болар жігіттің,
Төбеде болар жұмысы.
Мерген болар жігіттің
Жебеде болар жұмысы.
Төбеде болар жұмысы.
Мерген болар жігіттің
Жебеде болар жұмысы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігіттің қабілеті мен бағыты оның ісінен-ақ көрінетінін айтады. Нағыз би болуға лайық ада...
Жүйрік - алысқа, жігіт - намысқа.
**Негізгі мағынасы** «Жүйрік - алысқа, жігіт - намысқа» деген мақал екі түрлі қасиетті салыстырып айтады. Тура мағынасы...
Жігіт - әулет жалғасы,
Қыз - қырық жеті.
Қыз - қырық жеті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал отбасының, әулеттің жалғасуы ұл мен қыздың тәрбиесіне, мінезіне және абыройына байланысты...
Өзінің елін таныған ер,
Әрбір істің қамын жер.
Өзінің елін танымаған ер,
Намысын сатып, арын жер.
Әрбір істің қамын жер.
Өзінің елін танымаған ер,
Намысын сатып, арын жер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал туған елін, жерін, халқын жақсы білетін адам әр ісіне жауапкершілікпен қарап, елдің қамын...
Ер жаңылып қолға түсер,
Құс жаңылып торға түсер.
Құс жаңылып торға түсер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам да, құс та қателесіп, аңғарымсыздық танытса, опық жейтінін білдіреді. Тура мағынасын...
Аты аталмаған жігіттен
Аты аталған төбе артық.
Аты аталған төбе артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аты аталмай, елге танылмай жүрген жігіттен аты шыққан, жұртқа белгілі т...
Ер басына жау келсе,
Ерлігі кетер басынан.
Би басына дау келсе,
Билігі кетер басынан.
Ерлігі кетер басынан.
Би басына дау келсе,
Билігі кетер басынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адамның да, ел басқаратын бидің де шынайы сыналатын кезі қиындық үстінде болатынын айт...
Құсты қанат ұшырады,
Ерді талап ұшырады.
Ерді талап ұшырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — құс қанатымен ұшатыны сияқты, ер жігітті алға бастырып, биіктететін кү...
Жау жеңетін жігітті,
Жарағынан таниды.
Дау жеңетін жігітті
Талабынан таниды.
Жарағынан таниды.
Дау жеңетін жігітті
Талабынан таниды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал нағыз жігіттің кім екенін оның сөзінен емес, ісінен тануға болатынын айтады. Жауға қарсы...
Жеті өліп жерге түспейді,
Жерге түссе де, ерге түспейді.
Жерге түссе де, ерге түспейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жеті рет өлген адам жерге де түспейді, яғни онсыз да өмір сүруі мүмкін...
Жылуы болмаса, түбіт қасиетсіз,
Жігері болмаса, жігіт қасиетсіз.
Жігері болмаса, жігіт қасиетсіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы сыртқы көрік пен ішкі қуаттың екеуі де қажет екенін меңзейді. Түбіттің өзі...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Бөрі азығы мен ер азығы жолда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр да, ер адам да өз несібесін жол жүріп, іздеп табады. Астарлы ма...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ер мойнында қыл арқан шірімейді.
**Негізгі мағынасы** «Ер мойнында қыл арқан шірімейді» деген мақал ер адамның жауапкершілігі мен намысы ауыр жүк көтерсе...
Бұл санаттағы мақал-мәтелдер азаматтың болмысы, жігіттің әдебі мен ердің ерлігі туралы халық даналығын жинақтайды. Онда намыс, ар-ождан, батылдық, сөзге беріктік, елге қызмет ету секілді қасиеттер дәріптеледі.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.