Ит арамды,
Тентек Құдайды танымайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ішкі тәрбиесі мен мінезіне ишара етеді. Тура мағынасында «арам» нәрсеге үйір, лайықсыз іске бейім ит сияқты жанды бейнелейді; ал астарлы мағынасы — тентек, бұзақы адам ақылға құлақ аспай, дұрыс пен бұрысты ажыратпайды, тіпті Құдайдан именетін, ұят пен жауапкершілікті сезінетін күйге де жете алмайды. Яғни, жаман қылық адамды рухани төмендетеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — кез келген адамды емес, арамға құмар, тәртіпсіз, тыйымға көнбейтін мінезді білдіретін образ. «Арамды тану» — жамандыққа жақын тұру, ардан безу мағынасында айтылған. «Құдайды танымайды» дегені — иманнан, ұяттан, тоқтамнан айырылған адамның халін сипаттайды. Сондықтан мақал жаман әдеттің түбі адамды рухани әлсірететінін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тәрбиесіздікке, заңсыздыққа, арсыз әрекетке ескертпе ретінде айтылады. Мысалы, біреу үнемі өтірік айтып, біреудің ақысын жеп жүрсе, үлкендер: «Тентек болсаң, соңында өз жолыңнан да жаңыласың» деп осы мақалдың мәнін еске салады.
Tentek Qudaıdy tanymaıdy.