Азамат, жігіт, ер туралы 498
Азамат, жігіт, ер туралы мақал-мәтелдер ерлік, намыс, мінез бен жауапкершілік жайын түйіндейді.
498
Мақал-мәтел
95.6K
Қаралым
191
Орташа
Сұрыптау:
Жүйрік шабан болады,
Мойнынан жалы кетсе.
Жігіт кедей болады,
Қолынан малы кетсе.
Мойнынан жалы кетсе.
Жігіт кедей болады,
Қолынан малы кетсе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — шабан, яғни әлсіз аттың жүйріктігі жоғалады, егер оның мойнындағы жалы...
Еркек дауысты қатында ұят болмас,
Әйел дауысты еркекте қуат болмас.
Әйел дауысты еркекте қуат болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер мен әйелдің табиғи болмысына сай мінез-құлқы мен дауыс, жүріс-тұрыстағы жарасымын меңз...
Еркек қой бұралқы болмас.
**Негізгі мағынасы** «Еркек қой бұралқы болмас» деген мақал тура мағынасында еркек қойдың үйірден безіп, бұралқы болып...
Жігіттің сорлысын,
Жылқының жолдысы теңейді.
Жылқының жолдысы теңейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жігіттің ең әлсізі, жолы болмай жүргені де, жылқының жолы түскені сияқ...
Хан ұлы - төре,
Би ұлы - шора.
Би ұлы - шора.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ханның баласы – төре, бидің баласы – шора, яғни әркім өз шыққан тегіне...
Жаман айғыр енесіне тап берер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман, жуас емес айғыр өзіне ие болмай, тіпті өз енесіне де тап беруі...
Сары уайым - жігітке сор.
**Негізгі мағынасы** «Сары уайым - жігітке сор» деген мақал орынсыз, ұзақ әрі пайдасыз уайым адамның күшін де, жігерін д...
Абырой - ердің қанаты,
Ақыл - ойдың суаты.
Ақыл - ойдың суаты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адам үшін абыройдың орны ерекше екенін, ал ақыл адамның ішкі дүниесін нәрлендіріп, дұр...
Ауыр жүкті нар көтереді,
Ауыр қайғыны ер көтереді.
Ауыр қайғыны ер көтереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда ауыр істің де, ауыр қайғының да салмағын көтере алатын күшті, сабырлы, намысты жандар б...
Батырдың басы екеу болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал батырлық жолда жүрген адамның мінезі де, мақсаты да біртұтас болатынын білдіреді. Тура ма...
Жақсы қошқар жарты отар қойға тең.
**Негізгі мағынасы** Жақсы қошқар бүкіл отардың берекесін келтіретін жетекші күш саналады. Мақалдың тура мағынасы — сапа...
Жарым жігіт жаяу жүріп, тың киікті қуады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, жолдасы немесе серігі бар жігіт жаяу жүрсе де, жүйрік киікті қу...
Жақсы туған жігітке,
Бүкіл ел таласар.
Бүкіл ел таласар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы, өнегелі, текті отбасынан шыққан жігіттің ел ішінде құрметке ие болатынын білдіреді...
Бойдақ жігіт - ел күйеуі.
**Негізгі мағынасы** «Бойдақ жігіт - ел күйеуі» деген мақал жас жігіттің тек өз басының емес, бүкіл елдің де назарында б...
Түйе аяғы - маймақ,
Төре аяғы - тайғақ.
Төре аяғы - тайғақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда түйенің аяғы маймақ, яғни қисықтау, ал төренің аяғы тайғақ деп бейнелей...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Аттан аттың несі артық?
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқыны да, ер азаматты да салыстыра отырып, олардың ең басты қадірі неде екенін көрсетед...
Бөрі азығы мен ер азығы жолда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр да, ер адам да өз несібесін жол жүріп, іздеп табады. Астарлы ма...
Бұл санаттағы мақал-мәтелдер азаматтың болмысы, жігіттің әдебі мен ердің ерлігі туралы халық даналығын жинақтайды. Онда намыс, ар-ождан, батылдық, сөзге беріктік, елге қызмет ету секілді қасиеттер дәріптеледі.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.