Азамат, жігіт, ер туралы 498
Азамат, жігіт, ер туралы мақал-мәтелдер ерлік, намыс, мінез бен жауапкершілік жайын түйіндейді.
498
Мақал-мәтел
120.3K
Қаралым
241
Орташа
Сұрыптау:
Атан бол, бура бол, інгенімді қайыт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: түйеге қатысты сөз. «Атан», «бура», «інген» — түлік атаулары, ал «қайыт...
Өзіңді ер білсең, өзгені шер біл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер адам өзін ер, батыр, мықты санаса, онда өзгелердің мұңын, қасіреті...
Не ер болып шық,
Не жер болып шық.
Не жер болып шық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды екіұдай күйде қалмай, батыл шешімге келуге үндейді. Тура мағынасында «не ер болып...
Нар малының жүні - жібек, сүті - бал,
Нар жігіттің аймағы - ел, алды - мал.
Нар жігіттің аймағы - ел, алды - мал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал нардың қадірін де, нардай азаматтың салмағын да салыстырып көрсетеді. Тура мағынасында на...
Бойдақ жігіт - ел күйеуі.
**Негізгі мағынасы** «Бойдақ жігіт - ел күйеуі» деген мақал жас жігіттің тек өз басының емес, бүкіл елдің де назарында б...
Қырсыққан жігіт мал таппас,
Адасқан жігіт жол таппас.
Адасқан жігіт жол таппас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қырсықтық пен қате мінездің адамға пайда әкелмейтінін ескертеді. Тура мағынада, қырсыққан...
Абыройлы болар жігіттің
Алғашқы ұрлығы ашылар.
Алғашқы ұрлығы ашылар.
**Негізгі мағынасы** Абыройлы, ел алдында жүзі жарық болар жігіттің жаман ісі ұзаққа бармайды. Мақал тура мағынасында: ұ...
Ердің құнын:
жастың жайсаңы даулайды,
не көрінің шайтаны даулайды.
жастың жайсаңы даулайды,
не көрінің шайтаны даулайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер құны, яғни адам өмірінің, ар-намыстың және үлкен істің бағасы оңай шешілмейтінін білді...
Қыз алмаған жігіттің,
Қырық қызда дәмесі.
Қырық қызда дәмесі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — үйленбеген, қыз алмаған жігіттің әлі де талай қызға көңілі ауып, үміті...
Пышақ болмас жетесіз,
Өзі болған жігіттің
Тегін сұрап не етесіз?
Өзі болған жігіттің
Тегін сұрап не етесіз?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жетесіз, яғни ақылы мен өнері таяз адамнан пышақ сияқты өткір, пайдалы нәрсе шықпайтынын...
Отырса от басында,
Көшсе көш басында.
Көшсе көш басында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды елге сыйлы, сөзі өтімді, ісі алдыңғы қатарлы, қай ортада да беделі бар тұлға ретін...
Еркек дауысты қатында ұят болмас,
Әйел дауысты еркекте қуат болмас.
Әйел дауысты еркекте қуат болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер мен әйелдің табиғи болмысына сай мінез-құлқы мен дауыс, жүріс-тұрыстағы жарасымын меңз...
Жақсы айғыр үйірін қорғайды,
Құж мойын бұқа
сом мүйізі мен сасық тұмсығын қорғайды.
Құж мойын бұқа
сом мүйізі мен сасық тұмсығын қорғайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — айғыр өз үйірін сыртқы қауіптен сақтайды, ал бұқа өз болмысын, өз күші...
Білім - ердің дәулеті.
**Негізгі мағынасы** Білім — адамның ең үлкен байлығы, ер жігіттің шын дәулеті. Мұнда «дәулет» тек мал-мүлік не ақша еме...
Жауды көрсе, ердің жүзі қызарар ,
Жауға кірсе, жердің жүзі қызарар.
Жауға кірсе, жердің жүзі қызарар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің намысы мен жауапкершілігін суреттейді. Тура мағынасында, жауды көргенде ердің...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Бөрі азығы мен ер азығы жолда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр да, ер адам да өз несібесін жол жүріп, іздеп табады. Астарлы ма...
Жігіт көркі - өнер.
**Негізгі мағынасы** «Жігіт көркі - өнер» деген мақалдың тура мағынасы: жігіттің сәні, ажары оның сыртқы келбеті емес,...
Бұл санаттағы мақал-мәтелдер азаматтың болмысы, жігіттің әдебі мен ердің ерлігі туралы халық даналығын жинақтайды. Онда намыс, ар-ождан, батылдық, сөзге беріктік, елге қызмет ету секілді қасиеттер дәріптеледі.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.