Хан, төре, басшы туралы 229
Басшы туралы мақал-мәтелдер: көшбасшылық, әділдік, жауапкершілік пен ел басқару жөніндегі халық даналығы.
229
Мақал-мәтел
69.8K
Қаралым
304
Орташа
Сұрыптау:
Хан қасықтан қақса,
Халық қасірет шегеді.
Халық қасірет шегеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның бір қате қимылы, тіпті кішкентай ғана әрекеті де елге ауыртпалы...
Төреге ерген ерін арқалайды.
**Негізгі мағынасы** Төреге ерген ерін арқалайды деген мақалдың тура мағынасы — басшыға, билік иесіне немесе жөнсіз адам...
Бармақ мықты болса,
Саусақтардың жұдырық болуы оңай.
Саусақтардың жұдырық болуы оңай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бас бармақ мықты, берік болса, қалған саусақтарды жинап жұдырық түю оңа...
Сом алтынды басып отыру
үшін де көтен керек.
үшін де көтен керек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көп алтынды ұстап, иемденіп отыру үшін де адамның орнықты, берік дене...
Көсем - қиында, шешен - жиында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, елге басшылық ететін көсемнің де, сөз ұстайтын шешеннің де шын...
Әмеңгердің де әмірі бар.
**Негізгі мағынасы** «Әмеңгердің де әмірі бар» деген мақалдың тура мағынасы — әмеңгер, яғни жесір қалған келінге не отб...
Үлгісізден би қойсаң, үлгісі болмайды, Қаһарсыздан хан қойсаң, өсиеті болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билікке, ел басқаруға, төрелік айтуға лайық адамның ең алдымен үлгісі мен беделі болуы ке...
Халық ханға бағынғанда - бала,
Ашуланғанда - әке.
Ашуланғанда - әке.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал халық пен биліктің арасындағы қарым-қатынасты өте дәл суреттейді. Халық ханға бағынған ке...
Түйе аяғы - маймақ,
Төре аяғы - тайғақ.
Төре аяғы - тайғақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда түйенің аяғы маймақ, яғни қисықтау, ал төренің аяғы тайғақ деп бейнелей...
Биің қылаң болса, елің ылаң болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — егер ел басқаратын би әділ емес, мінезі күмәнді, сөзі мен ісі жөнсіз б...
Хан да Құдайдың құлы.
**Негізгі мағынасы** Хан да Құдайдың құлы деген мақал билігі бар адам да, қарапайым пенде де Жаратушының алдында тең еке...
Күштінің қолы мықты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күші бар адамның қолы берік, әрекеті мығым болады. Астарлы мағынасы: кү...
Төренің тілі тәтті, діні қатты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сыпайы, жұмсақ сөйлейтін, бірақ ішкі ниеті мен ұстанымы қатал, өзгермейтін адамды...
Күшті есіктен кірсе,
Төре түндіктен шығады.
Төре түндіктен шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күшті адам есіктен кірсе, төрде отырған төре түндіктен шығып кетеді. Ас...
Төлеңгіт, төреңді күт
**Негізгі мағынасы** «Төлеңгіт, төреңді күт» деген мақалдың тура мағынасы — төлеңгіттің өз төресін, яғни иесін немесе б...
Ең көп оқылған
Күш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Күш атасын танымас» деген мақал адамның күші тасып, бетімен кеткен кезде ол өз шегін, тәртіпті, т...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Хан - шаңырақ, халық - уық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды....
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Ақылды басшы алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Ақылды басшы елдің жайын алдын ала ойлап, қиындықтың бетін ерте қайтарады. Мұнда тура мағынада — ба...
«Басшы туралы» мақал-мәтелдер – ел басқару, жетекшілік ету, әділ шешім, тәртіп пен жауапкершілік жайлы халықтың өмірлік тәжірибесінен туған нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар басшының мінезі, сөзі мен ісінің бірлігі, қарашаға қамқорлығы, қиын шақта дұрыс бағыт көрсете білуі сияқты қасиеттерді бағалайды.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.