Азамат, жігіт, ер туралы 498
Азамат, жігіт, ер туралы мақал-мәтелдер ерлік, намыс, мінез бен жауапкершілік жайын түйіндейді.
498
Мақал-мәтел
147K
Қаралым
295
Орташа
Сұрыптау:
Алмауыттан ат мінсең,
Жақын болар алысың.
Әдепті, арлы жар сүйсең,
Оңғарылар бар ісің.
Жақын болар алысың.
Әдепті, арлы жар сүйсең,
Оңғарылар бар ісің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы таңдау адамның өміріне тікелей әсер ететінін айтады. Тура мағынасында, жақсы атқа м...
Ер - егіз, еңбек - жалғыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің қатардас, серігі көп болғанымен, еңбектің әрдайым бір адамның жеке жауапкерші...
Жаман туған жігіттер,
Қара жолдан адасар.
Қара жолдан адасар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман мінезді, тәрбиесіз, жауапкершілігі әлсіз жігіттің өмірде оң жол таба алмайтынын біл...
Қорқақ - қашқан кісі,
Батыр - шанышқан кісі.
Батыр - шанышқан кісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал батылдық пен қорқақтықтың айырмасын көрсетеді. Тура мағынасында қорқақ адам қауіптен қаш...
Жолбарыстың артында тері,
Батырдың артында елі қалады.
Батырдың артында елі қалады.
**Негізгі мағынасы** Жолбарыс өлсе, артында оның терісі қалады; ал батыр елін қорғап, халық жадында аты мен ісі қалады....
Жалаң аттың жалымен,
Жалаң қылыш жүзімен.
Жалаң қылыш жүзімен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қиын-қыстау, қауіпті жағдайда адам қолда бардың бәріне сүйеніп, тез әрі батыл әрекет етуі...
Батыр ханға қас,
Мерген аңға қас.
Мерген аңға қас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал батыр адамға үстемдік пен биліктің жараспайтынын, ал мергенге аңшылық, яғни өз ісі тән ек...
Рух пен намыс - егіз.
**Негізгі мағынасы** «Рух пен намыс - егіз» деген мақал адам бойындағы ішкі күш пен ар-намыстың бір-бірінен ажырамайтын...
Ерді қорласаң, састырар,
Асты қорласаң, құстырар.
Асты қорласаң, құстырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның да, астың да қадірін түсінуді ескертеді. «Ерді қорласаң, састырар» дегені — намыс...
Жаудан құр қайтқанша, жаралы қайт.
**Негізгі мағынасы** Жаудан құр қайтқанша, жаралы қайт деген сөздің тура мағынасы — шайқасқа кіргенде ештеңе істемей, бо...
Жігіт - жерінде, жекен - көлінде.
**Негізгі мағынасы** «Жігіт - жерінде, жекен - көлінде» деген мақал адамның өз орнында, өзіне лайық ортада ғана толық к...
Қорқақ ер болмайды,
Қола зер болмайды.
Қола зер болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қорқақ адамның ер азаматқа лайық биік қасиетке жете алмайтынын білдіреді. Тура мағынада «...
Ақылсыз жігіт -
Ауыздықсыз ат.
Ауыздықсыз ат.
**Негізгі мағынасы** «Ақылсыз жігіт — ауыздықсыз ат» деген мақал ақылы жоқ, сабырсыз, өзін тежей алмайтын адамның ісі д...
Бапкері жоқта қыран жетім,
Бақ төрі жоқта ұлан жетім.
Бақ төрі жоқта ұлан жетім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қыран құстың бапкері болмаса, ол жетімсіреп, бағы ашылмайды; ал ұланны...
Жаман ердің қайғысы,
Өз отының қасында;
Жақсы ердің қайғысы,
Ауылының басында.
Өз отының қасында;
Жақсы ердің қайғысы,
Ауылының басында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ердің мінезі мен елге, жұртқа деген жауапкершілігін салыстырады. Жаман адам өз басының, ө...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Бөрі азығы мен ер азығы жолда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр да, ер адам да өз несібесін жол жүріп, іздеп табады. Астарлы ма...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Жігіт көркі - өнер.
**Негізгі мағынасы** «Жігіт көркі - өнер» деген мақалдың тура мағынасы: жігіттің сәні, ажары оның сыртқы келбеті емес,...
Бұл санаттағы мақал-мәтелдер азаматтың болмысы, жігіттің әдебі мен ердің ерлігі туралы халық даналығын жинақтайды. Онда намыс, ар-ождан, батылдық, сөзге беріктік, елге қызмет ету секілді қасиеттер дәріптеледі.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.