Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Отыр көтенім он ай.
**Негізгі мағынасы** «Отыр көтенім он ай» деген мақал адамның бір істі асықпай, сабырмен күтіп, өз уақыты келгенде ғана...
Сүйекпен кірген мінез сүйекпен кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезі оңайлықпен өзгермейтінін білдіреді. Тура мағынасында «сүйекпен кірген» дег...
Соқыр көбелекке тең.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істің, құбылыстың не адамның көзсіз, ойланбай әрекет ететінін білдіреді. Тура мағынас...
Ешкі бастаған қой егінге түсер,
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкі бастап жүрген қой отары егінге кіріп кетеді деген ойды білдіреді...
Аштан өлген кісінің моласы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аштықтан қаза болған адамға мола да тұрғызылмауы мүмкін деген ауыр шын...
Қадірлі кісі қартаймайды.
**Негізгі мағынасы** Қадірі бар, елге сыйлы, сөзі өтімді адамды жұрт ешқашан «кәрі» деп кемітпейді. Бұл жерде қартаюдың...
Ерлі-зайыптының
төсегі бір болғанмен,
Көретін түсі басқа.
Ішетін қазаны бір болғанмен,
қарны бөлек.
Түтіні бір болғанмен,
түйсігі бөлек.
төсегі бір болғанмен,
Көретін түсі басқа.
Ішетін қазаны бір болғанмен,
қарны бөлек.
Түтіні бір болғанмен,
түйсігі бөлек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ерлі-зайыптылардың бір үйде, бір отбасында өмір сүргенімен, әрқайсысының ойы, мінезі, көң...
Қарға қазға еліктеймін деп сирағын сындырыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырт көзге әдемі көрінгенге соқыр еліктеудің зиянын айтады. Қарға өз болмысын ұмытып, қаз...
Қой өрісі - қорадан.
**Негізгі мағынасы** Қойдың өрісі қораның маңынан алыс кетпейтіні сияқты, кейбір нәрсенің, адамның не істің шегі өз орта...
Ұят иманда.
**Негізгі мағынасы** «Ұят иманда» деген мақал адамның ар-ожданын, ұялу сезімін иманмен тікелей байланыстырады. Яғни шын...
Құдайғада сенеді ,
Албастыға да ереді.
Албастыға да ереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам сенімінің әлсіздігін, орынсыз иланғыштықты әжуалайды. Тура мағынасында біреу Құдайға...
Кешірерсің, кешерсің,
Жетілерсің, жетерсің.
Жетілерсің, жетерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басына түскен ауыр сөзді, ренішті немесе өкпені бірден көтеріп кетпей, уақыт өте...
Куәсі бар сөздің дауасы бар.
**Негізгі мағынасы** Куәсі бар сөздің дауасы бар дегені — айтылған сөзге дәлел, айғақ болса, оның шындығын анықтап, дауы...
Замана айнасы - замандас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның өз дәуірін, заман тынысын жақсы тануы үшін жанындағы замандасы...
Біреудің ат көтермес бөзі бар,
Біреудің ат көтермес сөзі бар.
Біреудің ат көтермес сөзі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөз бен істің салмағын салыстырып тұр. Тура мағынасында «ат көтермес бөз» — өте ауыр, қал...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.