Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
789.4K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Баланың тентек болғаны үйінен,
Жігіттің тентек болғаны биінен.
Жігіттің тентек болғаны биінен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жас баланың бұзық, тентек болып өсуі көбіне үйдегі тәрбиеге байланысты екенін айтады. Ал...
Ауыр жол атанды сынайды,
Ауыр іс адамды сынайды.
Ауыр іс адамды сынайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ұзақ, ауыр жолға түскенде аттың шыдамдылығы мен күш-қуаты байқалады, ал...
Мың күн жанған шырақ бір күн сөнеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ұзақ уақыт жанып тұрған шырақтың да бір күні сөніп қалатыны. Астарлы ма...
Жіңішкені үзу оңай,
Жұқаны таптау оңай.
Жұқаны таптау оңай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жіңішке нәрсені үзіп тастау да, жұқа нәрсені таптап жіберу де оңай. А...
Ердің құны - жүз түйе,
Көздің құны - елу тайлақ.
Көздің құны - елу тайлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның екі қымбат мүшесін салыстыру арқылы айтылған. Тура мағынасында ер адамның құны өт...
Жақсы мұраптың соңынан су ереді,
Жаман мұраптың соңынан шу ереді.
Жаман мұраптың соңынан шу ереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы басшы, ұйымдастырушы не жөн білетін адам тұрған жерде іс те дұрыс жүретінін білдіре...
Жетелеген төбет қораға үрмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жетектеп, ұстап тұрған төбет өз қорасына да үрмейді. Астарлы мағынасы:...
Ит иесіне тартады,
Түйекеш түйесіне тартады.
Түйекеш түйесіне тартады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өз иесіне, өз болмысына, өзіне жақын ортаға тартатынын білдіреді. Тура мағына...
Көрмегенге көсеу таң.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өзіне таныс емес, көріп-білмеген дүниені оңай қабылдап, соны ерекше, тіпті таңсық нә...
Сақалын саудаға салды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында сақалды саудаға салу мүмкін емес екенін білдіреді. Ал астарлы мағынасы —...
Досы жақсының өзі жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы адамның досы да жақсы болады. Астарлы мағынасы: адам өз ортасына...
Егіле сүйген елжіретер,
Ақыры бір күн еңіретер.
Ақыры бір күн еңіретер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам біреуге шектен тыс беріліп, орынсыз елжіреп, өте нәзік сезімге ерік берсе, соңы өкін...
Тұлпарды алтын тағамен тағаласа,
Есек емексіп аяғын көтереді.
Есек емексіп аяғын көтереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тұлпардың аяғына алтын тағасы тағылса да, ол сол күйі тұлпар болып қала...
Ұялмаған өлеңші болады.
**Негізгі мағынасы** «Ұялмаған өлеңші болады» деген мақалдың тура мағынасы — ұялмай, тайсалмай сөйлеген адам өлең айтып...
Ерте оңбаған кеш те оңбас,
Кеш оңбаған еш те оңбас.
Кеш оңбаған еш те оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезі мен тағдырындағы кейбір қасиеттердің ерте қалыптасатынын білдіреді. Яғни, жас...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.