Сараңға мал қайғы,
Сардарға жан қайғы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сараң адамның ойы мен уайымы мал-мүлікке, дүние жинауға байланып қалатынын білдіреді. Ол үшін ең қымбат нәрсе — байлығы, сондықтан ол жанның, адамның қадірін толық сезіне бермейді. Ал сарадар, яғни жомарт, кең пейілді адам үшін басты қайғы — жан амандығы, адам тағдыры, тіршілік қамы. Астарында екі түрлі мінез салыстырылады: бірінде дүниеқоңыздық, екіншісінде адамшылық пен мейірім басым.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — тек төрт түлік қана емес, жалпы байлық, дүние, жиған-тергеннің символы. «Жан» — адам өмірі, рухы, амандығы. «Сараң» сөзі дүние үшін артық қиналатын, беруге қимайтын адамды бейнелейді. Ал «сардар» мұнда ел бастаған ер емес, кең жүректі, жомарт мінезді адам мәнінде қолданылып тұр. Осы арқылы мақал байлыққа байланған пенделік пен адамға жанашыр, қамқор мінезді қарсы қояды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал материалдық құндылық пен адамдық құндылықты салыстырғанда айтылады. Мысалы, бір адам табысын тек ақша жинауға жұмсап, жақынындағы адамның жағдайына көңіл бөлмесе, оған осы мақал орынды. Ал шын мәнінде адам үшін туыстың саулығы, тыныштығы, амандығы байлықтан да қымбат екенін еске салады.
Sardarǵa jan qaıǵy.